پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 32 |
| تعداد شمارهها | 554 |
| تعداد مقالات | 5,380 |
| تعداد مشاهده مقاله | 8,161,323 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 6,064,367 |
واکاوی مبانی و نظام مسئولیت مدنی هوش مصنوعی اشیاء: رویکردی تطبیقی در فقه امامیه و حقوق اتحادیه اروپا | ||
| پژوهشنامه حقوق تطبیقی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 17 دی 1404 | ||
| نوع مقاله: علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22080/lps.2025.29785.1780 | ||
| نویسندگان | ||
| فاطمه نجیب زاده وامق آبادی1؛ سید محمدهادی قبولی درافشان* 2؛ حسین ناصری مقدم3 | ||
| 1دانشجوی دکتری، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. | ||
| 2دانشیار، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. | ||
| 3استاد، گروه فقه و مبانی حقوق اسلامی، دانشکده الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 20 مرداد 1404، تاریخ بازنگری: 28 آبان 1404، تاریخ پذیرش: 22 آذر 1404 | ||
| چکیده | ||
| تحول شتابان فناوریهای نوین، بهویژه در حوزه هوش مصنوعی اشیاء (AIoT)، منجر به شکلگیری نظامهای تصمیمگیر مستقل و پیچیدهای شده است که روابط حقوقی سنتی را با چالشهای جدیدی مواجه کردهاند. یکی از اساسیترین پیامدهای این تحولات، بازاندیشی در مبانی و ساختار مسئولیت مدنی برای جبران خسارات ناشی از عملکرد این سامانههاست؛ بهویژه در مواردی که اراده انسانی مستقیماً در وقوع زیان دخالت ندارد یا تشخیص تقصیر با دشواری همراه است. پژوهش حاضر با روش توصیفی-تحلیلی و با رویکردی تطبیقی میان فقه امامیه و نظام حقوقی اتحادیه اروپا، به بررسی مبانی نظری و ساختاری مسئولیت مدنی هوش مصنوعی اشیاء پرداخته است. نتایج تحقیق نشان میدهد که فقه امامیه با تکیه بر قواعدی چون لا ضرر، اتلاف، تسبیب و قابلیت انتساب عرفی، ظرفیت بالایی در تحلیل مسئولیتهای ناشی از فناوریهای نوین دارد. این قواعد نهتنها به جبران خسارتهای مستقیم توجه دارند، بلکه با تأکید بر مسئولیت پیشگیرانه، شفافیت فنی و عدالت عرفی، توان انطباق با محیطهای خودمختار و هوشمند را دارا هستند. در مقابل، نظام حقوقی اتحادیه اروپا هنوز فاقد یک چارچوب مستقل و منسجم برای مسئولیت مدنی AIoT است و بیشتر بر مبانی سنتی تقصیر و خطر تکیه دارد. با وجود تلاشهای اخیر کمیسیون اروپا در قالب پیشنویسهای AILD و PLD، بهدلیل ماهیت «دستورالعملی بودن» این اسناد و تفاوت میان نظامهای حقوقی کشورهای عضو، سطح هماهنگی در عمل محدود خواهد بود. بنابراین، نتیجه نهایی آن است که فقه امامیه از انعطاف و غنای نظری بالاتری برای ارائه چارچوب بومی مسئولیت مدنی در عصر هوش مصنوعی برخوردار است، در حالیکه حقوق اتحادیه اروپا نیازمند اصلاحات ساختاری و قانونگذاری یکپارچهتری در این حوزه میباشد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| هوش مصنوعی اشیاء؛ مسئولیت مدنی؛ سببیت؛ استناد عرفی؛ لاضرر؛ مسئولیت محصول؛ فعل غیر | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Reconceptualizing Civil Liability for the Artificial Intelligence of Things: A Comparative Inquiry between Imamiyeh Fiqh and European Union Law | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Fatemeh Najibzadeh Vamegh Abadi1؛ Sayyed Mohammad Hadi Ghabooli Dorafshan2؛ Hosein Naseri Moghaddam3 | ||
| 1PhD Student, Department of Islamic jurisprudence and principles of Islamic Law, Faculty of Theology and Islamic Studies, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran. | ||
| 2Associate Professor, Department of Islamic jurisprudence and principles of Islamic law, Faculty of Theology and Islamic studies, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran. | ||
| 3Professor, Department of Islamic jurisprudence and principles of Islamic law , Faculty of Theology and Islamic Studies, Ferdowsi University of Mashhad, Mashhad, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| The accelerated convergence of artificial intelligence with interconnected physical systems—commonly referred to as the Artificial Intelligence of Things (AIoT)—has produced distributed, semi-autonomous decision-making architectures that challenge traditional liability doctrines. A core legal dilemma arising from this evolution is how to ascribe responsibility and ensure effective redress for harm when human volition is attenuated, fault is indeterminate, and causal chains are mediated by algorithmic autonomy. This study employs a descriptive-analytical and comparative methodology to examine the foundational principles and structural modalities of civil liability applicable to AIoT within Imami Fiqh and the legal order of the European Union. The analysis reveals that Imami Fiqh, grounded in key normative constructs such as la darar (prohibition of harm), itlaf (damage/waste), tasbīb (causation), and customary attribution, demonstrates considerable doctrinal flexibility and normative richness for addressing liability in technologically autonomous environments. These principles not only facilitate compensation for direct injury but also inherently incorporate preventive responsibility, demands for technical transparency, and equity informed by prevailing social norms, thereby enabling adaptive governance of intelligent, self-governing systems. In contrast, the current EU framework lacks a coherent, purpose-built regime tailored to AIoT-related civil liability, remaining largely dependent on classical fault-based and strict liability paradigms. Recent initiatives by the European Commission—exemplified by the draft AI Liability Directive (AILD) and proposed revisions to the Product Liability Directive (PLD)—indicate a nascent responsiveness; however, their non-mandatory nature and the legal pluralism among Member States limit effective harmonization and systemic integration. The study concludes that, with respect to internal normative resources and theoretical adaptability, Imami Fiqh is comparatively better suited to inform the development of a context-sensitive, indigenous civil liability framework for the AI era. Conversely, EU law requires structural reform and cohesive legislative coordination to construct a robust and enforceable liability regime capable of addressing the distinctive risk profile of AIoT systems. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Artificial Intelligence of Things (AIoT), Civil Liability, Causation (Sababiyat), Customary Attribution, La Darar, Product Liability, Act of a Third Party | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 141 |
||