پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 32 |
| تعداد شمارهها | 557 |
| تعداد مقالات | 5,426 |
| تعداد مشاهده مقاله | 8,238,511 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 6,125,259 |
مصادیق مسئولیت مدنی ناشی از هوش مصنوعی در حقوق ایران و اتحادیه اروپا | ||
| پژوهشنامه حقوق تطبیقی | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 17 دی 1404 | ||
| نوع مقاله: علمی پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22080/lps.2025.29897.1787 | ||
| نویسندگان | ||
| لیلا جوانمرد* 1؛ سیدنوراله شاهرخی2؛ نگار علیخانی3 | ||
| 1استادیار گروه حقوق، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران. | ||
| 2گروه حقوق، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران | ||
| 3کارشناسی ارشد رشته ی حقوق خصوصی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه لرستان، خرم آباد، ایران. | ||
| تاریخ دریافت: 21 شهریور 1404، تاریخ بازنگری: 11 آذر 1404، تاریخ پذیرش: 24 آذر 1404 | ||
| چکیده | ||
| اهداف: هدف اصلی این پژوهش، تحلیل تطبیقی مبانی و چالشهای حقوقی تخصیص مسئولیت مدنی در قبال خسارات ناشی از عملکرد سیستمهای هوش مصنوعی (AI)، بهویژه در مصادیق «پرریسک» مانند خودروهای خودران و خطاهای تشخیص پزشکی، بوده است. این مقاله به دنبال شناسایی موانع اثباتی در نظام مسئولیت مبتنی بر تقصیر در مواجهه با ماهیت غیرشفاف (جعبه سیاه) این فناوریها و ارائهی راهکارهای تنظیمگری و حقوقی مناسب در نظام حقوقی ایران در قیاس با چارچوبهای جدید اتحادیه اروپا است. روش مطالعه: پژوهش حاضر از نوع توصیفی-تحلیلی با رویکرد تطبیقی است. در این راستا، ضمن تحلیل قواعد عام مسئولیت مدنی و ظرفیتهای قوانین حمایتی موجود در نظام حقوقی ایران (مانند قانون تجارت الکترونیک و قانون حمایت از مصرفکنندگان)، آخرین تحولات حقوقی اتحادیه اروپا، شامل قانون هوش مصنوعی (AI Act)، دستورالعمل اصلاحی مسئولیت محصول (PLD) و اصول پیشنهادی دستورالعمل مسئولیت هوش مصنوعی (AILD)، مورد بررسی دقیق قرار گرفته است. یافتهها: یافتههای تحقیق نشان میدهند که در ایران، فقدان قوانین تخصصی موجب ناکارآمدی قواعد سنتی در جبران خسارت AI شده است. در مقابل، اتحادیه اروپا چارچوبی دوسویه اتخاذ کرده است: اعمال مسئولیت مطلق برای تولیدکنندگان بهمنظور پوشش عیوب ساختاری، و طراحی نظام تقصیر تسهیلشده (با مکانیسمهایی چون امارهی سببیت قابل رد) برای ارائهدهندگان و بهکارگیرندگان سیستمهای پرریسک. این تمایز، بر مبنای توزیع ریسک میان بازیگران و ضرورت حمایت از زیاندیده در برابر پیچیدگیهای اثباتی سامانههای هوشمند استوار است. نتیجهگیری: نظامهای حقوقی فعلی برای مقابله با چالشهای اثباتی و عدم شفافیت در عملکرد سامانههای هوش مصنوعی پرریسک، نیازمند بازنگری جدی هستند. در نظام حقوقی ایران، تدوین مقررات اختصاصی مبتنی بر رویکرد ریسک (Risk-Based Approach) و انتقال بار اثبات برای سامانههای پرخطر، ضرورتی اجتنابناپذیر است. در کوتاهمدت، تقویت معیار «نظارت مؤثر انسانی» و سختگیرانهتر کردن تقصیر حرفهای برای کاربران میتواند خلاء موجود را تا حدی پوشش دهد. | ||
| کلیدواژهها | ||
| امارهی سببیت؛ تقصیر تسهیلشده؛ جعبه سیاه؛ قانون هوش مصنوعی اتحادیه اروپا؛ مسئولیت مدنی؛ مسئولیت مطلق؛ هوش مصنوعی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Instances of Civil Liability Arising from Artificial Intelligence in Iranian Law and the European Union | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Leila Javanmard1؛ Seyed Noorollah Shahrokhi2؛ Negar Alikhani3 | ||
| 1Assistant Professor, Department of Law, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Iran. | ||
| 2Ph.D. in Private Law, Assistant Professor, Department of Law, Faculty of Literature and Humanities, Lorestan University, Khorramabad, Iran. | ||
| 3Master of Private Law, Faculty of Literature and Humanities, University of Lorestan, Khorramabad, Iran. | ||
| چکیده [English] | ||
| Objectives: This research compares the legal foundations and challenges in allocating civil liability for damages caused by Artificial Intelligence (AI) systems, particularly in "high-risk" applications (e.g., autonomous vehicles, medical diagnostic errors). It aims to identify evidentiary hurdles in fault-based liability due to the opaque "Black Box" nature of AI and propose suitable regulatory solutions for the Iranian legal system compared to the European Union’s new frameworks. Methodology: The study employs a descriptive-analytical and comparative method. It analyzes general civil liability rules and existing protective laws in Iran (e.g., E-Commerce Law) alongside the latest EU legal developments, including the AI Act, the revised Product Liability Directive (PLD), and the proposed Artificial Intelligence Liability Directive (AILD) principles. Findings: Findings reveal a legislative vacuum in Iran, making traditional rules inefficient for AI damage compensation. The European Union adopts a dual framework: strict liability for producers covering structural defects, and facilitated fault-based liability (with presumption of causality) for providers/deployers of high-risk systems. This distinction, based on risk distribution, protects the injured party against complex evidentiary issues. Conclusion: Current legal systems require significant reform to address the evidentiary challenges and lack of transparency in high-risk AI. For Iran, enacting specialized regulations based on a Risk-Based Approach and shifting the burden of proof for high-risk systems are indispensable. In the short term, strengthening "effective human oversight" and imposing stricter professional negligence standards on human operators can partially bridge this gap. | ||
| کلیدواژهها [English] | ||
| Civil Liability, Artificial Intelligence, Black Box, Strict Liability, Facilitated Fault, EU AI Act, Presumption of Causality | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 234 |
||