انسان در رمان پسامدرنیستی جزء از کل اثر استیو تولتز

The Human Being in Steve Toltz’s Postmodernist Novel A Fraction of the Whole

 

Fatemeh Sultani¹* Mohammad Nasir¹

 

1. Arak, Arak University, Iran
2. Lahore, University of the Punjab, Pakistan

 

DOI: 10.22080/rjls.2025.27441.1487

 

Abstract

Each literary movement offers a distinct perspective on the world and on humanity. One way of understanding fiction is to comprehend and determine the position of the human being within it. The term postmodernism emerged alongside the increasing complexity and bewilderment of life; correspondingly, the novel also assumed more complex forms and structures, giving rise to works marked by ambiguity, disorientation, and uncertainty. This study seeks, through a descriptive–analytical method, to examine and analyze the characteristics of the human being in the postmodernist novel A Fraction of the Whole by the Australian author Steve Toltz in order to answer the following questions: What are the most important characteristics of the modern (postmodern) human being in A Fraction of the Whole? Which factors contribute to the reinforcement and stabilization of these characteristics in the postmodernist novel A Fraction of the Whole? Findings suggest that the human being portrayed in A Fraction of the Whole is one who suffers from an identity crisis, whose life is governed by fate, who is isolated and socially withdrawn, pessimistic, disturbed, and anxious. This condition reflects the paranoid anxieties of contemporary human beings, who are suspicious of the stability and durability of human relationships, social security, and any form of confinement to a fixed place or a stable identity.

Keywords: Postmodern human being; A Fraction of the Whole; Postmodern fictional character; Steve Toltz.

Introduction

Providing a single, unified definition of postmodernism is difficult. Critics such as Lawrence Cahoone in From Modernism to Postmodernism (2006: 14), Glenn Ward (2004: 14), Jean-François Lyotard (2005: 20), and Michel Foucault (Nozari, 2001: 208) have all acknowledged the difficulty of defining postmodernism. However, according to an encyclopedic definition, “the postmodern refers to a complex set of reactions to modern philosophy and its presuppositions. Postmodern philosophy is fundamentally opposed to foundationalism, essentialism, and realism” (Nozari, 2009: 29).

Unlike modernists, who believe that reality is the human experience of subjectivity—what occurs in the mind—postmodernists argue that the deeper layers of the human psyche cannot be defined. The reason for the indefinability of the unconscious world is that “the unconscious itself is formed through the element of language and possesses a multiple identity” (Nojumian, 2005: 10).

The scope of postmodernism extends across various disciplines and fields such as art, architecture, film, literature, sociology, communication, fashion, and technology (Kliges, 2001: 373). However, one of the most important arenas of postmodern experience is literature: “Postmodernism was not invented by literary critics, but literature can certainly be regarded as one of the most important laboratories of the postmodern” (Connor, 2015: 99). The most extensive experiments in postmodernism can be found in narrative literature, perhaps because the pioneers of postmodernism were largely active in the field of fiction writing.

In this study, the psychological traits and characteristics of the postmodern human being in A Fraction of the Whole will be analyzed and examined. This postmodernist novel is among the most widely read novels. Since the identities of Marty and Jasper—the two central and principal characters of the novel—are closely intertwined, as they share common behavioral traits, this study focuses on these two characters to uncover the characteristics of the human being depicted in the novel. Regarding the necessity of this research, attention to the components of postmodernist narratives helps readers better understand these works and gain deeper insight into the cultural and social contexts in which they were produced.

Research Questions and Methodology

This research is based on library studies and is conducted using a descriptive–analytical approach. This study seeks to answer the following questions:

• What are the most important characteristics of the modern human being in the postmodernist novel A Fraction of the Whole?
• What factors influence the reinforcement and stabilization of these characteristics in the characters of this novel?

Findings and Conclusion

The novel A Fraction of the Whole revolves more around its characters than around plot and addresses various themes such as life, death, love, family, loneliness, immortality, ugliness, corruption, and meaning—concerns that are central to the real lives of many human beings. To examine the characteristics of the human being in A Fraction of the Whole, the lives of Marty and his son Jasper, the two central characters of the novel whose complex and winding relationship drives the narrative forward, were studied.

Given the postmodern narrative’s focus on the inner states of characters and the privileging of these states over their actions, the novel emphasizes the inner lives of its characters in order to reveal human characteristics. Loss of identity, the dominance of fate, loneliness and isolation, doubt and pessimism, and existential fear and anxiety are among the defining features of the postmodern human being in A Fraction of the Whole.
In postmodern narratives such as A Fraction of the Whole, identity loss is a product of the postmodern world, and characters lack a unified and stable identity. Identity in this novel enters a state of crisis due to individualism and a rupture from collective institutions. Marty, as portrayed in the novel, is an anti-hero who is fully aware of his own limitations and, without demonstrating agency, considers himself a plaything of unforeseen events and fate. This aligns with the orientation of the postmodern human being, whose world is saturated with doubt, uncertainty, and indeterminacy.
The human being in A Fraction of the Whole is disillusioned, wounded, and isolated. The influence of the unconscious mind, childhood experiences, the dominance of guilt, and the resulting depression are factors that reinforce these traits in the characters. Doubt permeates all aspects of life, accompanied by a pessimistic worldview and the prevalence of fear and anxiety in the main characters of the novel—depicting the true face of the human being doomed to live in the postmodern era.

Since the crisis of identity and the subsequent attempt to reclaim “identity” constitute one of the main foundations of A Fraction of the Whole, it is recommended that this personal and psychological dimension of the novel be examined and analyzed independently by interested researchers.

Shayegan, Daryush. 2001. New Enchantment: Fragmented Identity and Nomadic Thought. 2nd ed. Tehran: Farzan Rooz Research and Publishing.

Toltz, Steve. 2021. A Fraction of the Whole. Translated by Peyman Khaksar. 71st printing. Tehran: Cheshmeh.

Ward, Glenn. 2004. Postmodernism. Translated by Fakhr Ranjbari and Abuzar Karami. Tehran: Mahi.

Yazdanjoo, Payam. 2002. Toward Postmodernism. Tehran: Markaz.

Yazdanjoo, Payam. 2008. Postmodern Literature. 2nd ed. Tehran: Markaz.

 

 

 

 

انسان در رمان پسامدرنیستی «جزء از کل» اثر استیو تولتز

فاطمه سلطانی[1]

محمد ناصر[2]

تاریخ دریافت: 16/6/1403                                                    تاریخ پذیرش: 21/1/1404

doi: 10.22080/rjls.2025.27441.1487

چکیده

هر مکتب ادبی نسبت به جهان هستی و انسان، نگاهی متفاوت دارد. یکی از راه­های درک داستان،  فهم و دست یافتن به جایگاه انسان در آن است. اصطلاح «پسا­مدرنیسم» هم‌زمان با پیچیدگی زیاد و تحیّرآور زندگی به­وجود آمد و همگام با این ویژگی، رمان نیز شکل و ساختار پیچیده­تری یافت و رمان­هایی با فضایی پر از ابهام، سردرگم‌کننده و همراه با عدم‌قطعیت به­وجود آمد. این پژوهش برآن است به روش توصیفی-تحلیلی، ویژگی­های انسان را در رمان پسامدرنیستی «جزء از کل» اثر «استیو تولتز» نویسنده­ی استرالیایی تجزیه و تحلیل کند و به این پرسش­ها پاسخ دهد که مهم­ترین ویژگی­های انسان مدرن و عوامل تأثیرگزار در تقویت و تثبیت این ویژگی­ها در رمان پسامدرنیستی «جزء از کل» کدامند؟ با توجه به دستاورد پژوهش، انسان رمان پسامدرنیستی جزء از کل، کسی است که دچار بحران هویت است، سرنوشت بر حیاتش حاکم است، منزوی و جامعه­گریز، بدبین و مشوش و مضطرب است. چنین وضعیتی بازتاب اضطراب­های پارانویایی انسان معاصر است که نسبت به ثبات و دوام روابط انسان­ها، امنیت در جامعه، محدود شدن به هرگونه مکان یا هویت خاص بدگمان است. 

کلیدواژه‌‌ها: انسان پسامدرن، رمان «جزء از کل»، شخصیّت داستان پسامدرن، استیوتولتز.

1- مقدّمه

پسامدرنیسم بخشی از مدرنیسم است و پسامدرنیسم به این معنا، پایان مدرنیسم نیست؛ بلکه وضعیت آغازینِ آن است و این وضعیت پایدار است. بااین‌وجود اندیشه‌­ی پست‌مدرن‌ با بحران‌ مدرنیته‌ و نقد مدرنیته‌ و مبادی‌ آن‌ از جمله‌ عقل‌انگاری‌ و قدس‌زدایی‌ و... آغاز شده‌ است. پسامدرنیسم به منزله­ی واکنشی در برابر عقلانیّت مدرن بود؛ جنبش فکری­ای که کلیدواژه­ی آن «عقل» بود و به انسان این امکان را می­داد تا جهان اطراف خود را بشناسد، جایگاه خود را در این جهان ارتقا بخشد و به حقایق جهان‌شمول پی ببرد. از نظر پسامدرنیست­ها، اساساً واقعیت، مقوله­ای باثبات و پایدار نیست. انسان پسامدرن دیگر داعیه­ی جزمی، مطلق­گرا و یکپارچه­ی انسان مدرن را ندارد. پست‌مدرنیسم، بازتاب پریشانی و اضطراب و چندگانگی انسانی مدرن و پس از آن است که در هنر او تجلّی یافته است. از دیدگاه انسان پسا­مدرن همه­ی مبانی مستحکم زندگی در دنیای معاصر فروپاشیده است. رمان‌نویس پسامدرن می­خواهد آشوب­زدگی و ازهم‌گسیختگی زندگی این انسان را به هنر و ادبیات تسرّی دهد. براین اساس نوع داستان یکی از مهم­ترین ظرفیت­ها برای نشان دادن ویژگی­های انسان­هاست و دست یافتن به جایگاه انسان یکی از راه­های درک داستان است.

1-1- بیان مسأله

ارائه­ی تعریفی واحد از مفهوم پسامدرنیسم دشوار است. منتقدانی نظیر کهون لارنس در کتاب از مدرنیسم تا پست­مدرنیسم (کهون، 1385: 14)، گلن وارد (وارد، 1383: 14)، ژان فرانسوا لیوتار (لیوتار، 1384: 20)، میشل فوکو (نوذری، 1380: 208)؛ همگی به دشواری ارائه­ی تعریفی از مفهوم پسامدرنیسم اذعان داشته­اند. بااین‌وجود براساس یک تعریف دایره­المعارفی «پست‌مدرن به مجموعه­ی پیچیده­ای از واکنش­هایی مربوط می­شود که در قبال فلسفه­ی مدرن و پیش‌فرض­های آن صورت گرفته‌اند. فلسفه پسامدرن اساساً به معارضه با شالوده­گرایی، ماهیت­گرایی و رئالیسم پرداخته است. (نوذری، 1388: 29)؛ برخلاف مدرنیست­ها که معتقدند واقعیّت، تجربه­ی انسانی ذهنیات انسان و آن چیزی است که در ذهن می­گذرد، به­زعم پسامدرنیست­ها لایه­های زیرین روان آدمی را نمی­توان تعریف کرد. دلیل تعریف ناپذیربودن دنیای ناخودآگاه آن است که «دنیای ناخودآگاه خود با عنصر زبان شکل گرفته است و هویّت متکثری دارد.» (نجومیان، 1384: 10)

گستره‌ی کاربرد پسامدرن رشته­ها و حوزه­های گوناگون نظیر هنر، معماری، فیلم، ادبیّات، جامعه‌شناسی، ارتباطات، مد و فناوری را دربر می­گیرد. (کلیگز، 1380: 373)؛ اما یکی ازمهم­ترین عرصه‌های ­تجربه­ی پسامدرن ادبیات است: «پسامدرنیسم اختراع منقد ادبی نبود، اما مسلماً می­توان ادبیات را یکی از مهم­ترین آزمایشگاه­های پسامدرن دانست.» (کانر، 1394: 99)؛ بیش­ترین تجربه­ها را در عرصه‌ی پسامدرنیسم می­توان در ادبیات داستانی یافت. دلیل این امر آن است که شاید پیش آهنگان ادبیات پست­مدرن بیش‌وکم در عرصه­ی داستان‌نویسی فعال بوده­اند. (نجومیان، 1384: 34)؛ در این پژوهش روحیات و ویژگی­های انسان پسامدرن در رمان «جزء از کل» اثر «استیو تولتز» نویسنده­ی استرالیایی تحلیل و بررسی خواهد شد. این رمان پسامدرنیستی به­عنوان یکی از پرخواننده­ترین رمان­ها است و در ایران به چاپ هفتاد و یکم رسید. از آنجا که هویت «مارتی» و «جسپر» دو شخصیّت محوری و اصلی رمان به هم پیوند خورده­است و خصیصه­های رفتاری مشترکی دارند، در این پژوهش برای کشف ویژگی­های انسان بر این دو شخصیّت در رمان تأکید شده­است. در باب ضرورت نگارش این پژوهش باید گفت؛ توجه به مؤلفه‌های داستان­های پسا­مدرنیستی به خواننده کمک می‌کند تا آن­ها را بهتر درک کند و بستر و فضای فرهنگی و اجتماعی‌ای را که این آثار در آن­ها شکل گرفته، بهتر بشناسد.

1- 2- پرسش‌های پژوهش

این جستار درصدد پاسخ­گویی به پرسش­های ذیل است:

1-2-1- مهم­ترین ویژگی­های انسان مدرن در رمان پسامدرنیستی «جزء از کل» کدامند؟

2-2-1- چه عواملی در تقویت و تثبیت این ویژگی­ها در وجود شخصیّت­های این رمان تأثیرگزار هستند؟

 3-1- روش پژوهش

این تحقیق براساس مطالعات کتابخانه­ای و به­شیوه توصیفی-تحلیلی انجام شده­است.

1- 4- پیشینه‌ی پژوهش

     با توجه به تفحص نویسنده، پژوهش­های زیادی که از نظر موضوعی مرتبط با جستار حاضر و در حوزه­ی ادبیات فارسی باشد، نوشته نشده­است. تنها مقاله­ی قابل ذکر، مقاله­ای است با عنوان «انسان در داستان­های پست­مدرن، مطالعه­ی موردی داستان­های ابوتراب خسروی» از خجسته و رضایی (1394) که نگارندگان برای تعیین جایگاه انسان، سه کتاب «هاویه»، «سومنات» و کتاب «ویران» را بررسی کرده، ویژگی­هایی نظیر عدم‌قطعیت، تناقض آراء، پارانویا، عدم‌ثبات، گمشدگی، تنهایی، تشویش و سرگردانی را معرفی کردند. از نظر آنها انسان جهان داستان ابوتراب خسروی اگرچه منشی کلاسیک دارد، بینشی مدرنیستی و پسامدرنیستی بر او استیلا یافته است.

2- چارچوب مفهومی پژوهش

اصطلاح «پست‌مدرن» را ژان-فرانسوا لیوتار در سال 1979 میلادی در کتاب «وضعیت پست‌مدرن» وضع کرد. او وضعیت پست‌مدرن را بی­اعتقادی به فراروایت­ها توصیف نمود. فراروایت­ها عبارت است از توضیح بسیط و منسجم یک پدیده­ی بزرگ. (یزدانجو، 1381: 215)؛ این اصطلاح همزمان با پیچیدگی زیاد و تحیّرآور زندگی به­وجود آمد و همگام با این ویژگی، رمان نیز شکل و ساختار پیچیده­تری یافت و رمان­هایی با فضایی پرابهام، سردرگم‌کننده و همراه با عدم­قطعیت به­وجودآمد. درباره­ی ویژگی­هایی ادبیات پسامدرن، برخی منتقدان معتقدند، ادبیات پسامدرن باید سیال‌بودن زمانه، حاکمیت بازی­های زبانی گوناگون، تعامل و ایجاد رابطه­ی خرده­گفتمان­های گوناگون، بی­مرزی و جهانی‌شدن، زمان و مکان‌زدایی، سهولت ارتباطات، فروریزی ارتباطات من با من، ورود به دنیای نانموده، حقیقی پنداشتن کاراکترهای خیالی، تبدیل هست­ها به نیست­ها در دنیای اطلاعات و نیست­ها به هست­ها در دنیای وانموده، از میان رفتن مرز حقیقت و غیرحقیقت، خوب و بد، ارزش و غیرارزش را نشان دهد. (ر.ک. یزدانجو: 1387: 117 و 303؛ وارد، 1383)

2-1- شخصیّت­ در رمان پسامدرنیستی: شخصیّت در داستان­های پسامدرنیستی ویژگی­های منحصر به فردی دارد. شخصیّت­های رمان پست­مدرنیست، شخصیّت­هایی گنگ، پیچیده و دارای بحران هویت­اند که حتی تا پایان داستان، چیز زیادی درمورد آن­ها نمی­فهمیم. آنها شخصیّت­هایی تنها، منزوی و درون­گرا هستند. شخصیّت­پردازی پسامدرن حمله­ای به تصور هویّت یا تصور خودبودگی ماهوی است که بعد زمانی نمی­تواند مانعی برای آن باشد، بعدی که این خویشتن را با ناهمگونی خود تهدید می­کند. آنها شخصیّت­هایی سیال، لغزنده، غیرقابل‌اعتماد با هویت‌های تخیلی هستند و وجودشان در برگیرنده­ی افکار، اعمال و گفتار واقعی و غیرواقعی، رویاگونه و یا کابوس­وار است که گاهی در صدد گسستن از همه چیز است، به عنوان مثال شخصیّت می­تواند هم فاشیست باشد و هم یک کمونیست افراطی. در ذیل هریک از مؤلفه­های انسان در داستان­های پسامدرنیستی معرفی می­شود:

2-1-1- بی­هویّتی: یکی از مباحث پسامدرنیسم درباره هویّت و شیوه­ی تشکیل آن است. متفکران پسامدرنیسم به واسطه­ی ایدئولوژی‌های مختلف در قرن بیستم، انسان را به­عنوان موجودی طبقاتی، ملی، مذهبی هویّت بخشیدند. تلقی پست‌مدرنیسم‌ها این است که هویّت غیرثابت، متغیر و متحرک است و همواره در رابطه با جریاناتی که ما نماینده یا مخاطباشان واقع می‌شویم و از طریق نظام‌های فرهنگی که ما را احاطه کرده‌اند، شکل و تغییر شکل می‌پذیرند. انسان پست­مدرن نه مانند انسان پیشامدرن، شأن و هویت تعیین شده‌ای دارد و نه مانند انسان مدرن دارای هویتی خودآگاه است. از نظر پسامدرن‌ها همان­طور که سرعت و دامنه­ی پیچیدگی جوامع مدرن افزایش می‌یابد آن چه نیز هویت خوانده می‌شود، ناپایدارتر و شکننده‌تر می‌شود. پست‌مدرن‌ها نقش آدمی را دستخوش تحول و دگرگونی پیوسته می‌دانند و ازاین‌رو، ماهیت ثابتی برای آن در نظر نمی‌گیرند. از دید آنان نمی‌توان وحدت و هویّت را در مورد انسان اِعمال کرد؛ بلکه باید اصل تفاوت و چند‌گانگی را در تعریف و شناخت انسان منظور کرد. (فرمهینی­فراهانی، 1383: 68)؛ شخصیّت­پردازی پسامدرن موجب می­شود که در ساخت و پرداخت شخصیّت­ها، وجود آنها توسط تفاوت و (نه هویت) تعیین شود. (یزدانجو، 1387: 303)؛ شخصیّت این نوع داستان­ها با بی­ثباتی و کثرت‌گرایی مشخص می­شوند و اساساً شکننده و دچار بحران هویت­اند.

2-1-2- حاکمیت سرنوشت: یکی از ویژگی­های مهم انسان در داستان­های پسامدرنیستی، انفعال و تسلیم­طلبی او در برابر رخدادهای زندگی و درحقیقت پذیرش سرنوشت و گردن نهادن به آن است. «شخصیّت اصلی رمان پسامدرن نیز همچون شخصیّت اصلی رمان مدرن ضدقهرمانی است که برخلاف قهرمان رئالیستی قرن نوزدهم، به ناتوانایی­های خود وقوف دارد و خود را بازیچه­ی وقایع نامنتظر زندگی می­داند و لذا چاره­ای جز پناه بردن به دنیای درونی خود نمی­یابد.» (پاینده، 1382: 13)

2-1-3- تنهایی و انزوا: گریمالدی فیلسوف فرانسوی در کتاب «انسان پاره­پاره» یکی از اصلی­ترین خصایص انسان پسامدرن را تنهایی و انزوا می­داند. از نظر او انسان دوران پسامدرن، انسانی است سراسر در نوسان، اضطراب، حیرت، سرگشتگی و کثرت. آیا انسانی با چنین گسست درونی و ناسازگاری پنهانی به‌طورطبیعی می­تواند با هم نوع خود ارتباط داشته باشد؟ از نظر این فیلسوف و اندیشمند، انسان پاره‌پاره همان انسان پسامدرنِ بسیار سازگار با ضروریاتِ سیستم‌های فنیِ بسیار پرشتاب و درعین حال بسیار بیگانه از خواست عقلانی درونی انسان است، انسانی از نظر فنی بسیار کارآمد و کارساز و از نظر عقلانی بیزار از بحث و استدلال. انسانی که گرچه در مراکز بزرگ شهری و شبکه‌های بسیار متراکم ارتباطی و تولیدی فرو رفته و درهم فشرده و برهم انباشته شده است، اما بسیار تنهاست ؛ زیرا با آنکه ارتباط‌هایش از گذشته بیشتر شده، قابلیت فکری و عقلانی‌اش در ارتباط با دیگران پیوسته کمتر و کمتر می‌شود. (گریمالدی، 1394: 9، 10، 119-121)

2-1-4- تردید و بدبینی: نظریه‌پردازان پسا‌مدرنیست معتقدند، هیچ استاندارد معین و مشخصی درباره‌ی باورها وجود ندارد و واقعیت امری نسبی است. جهان­بینی آنها مبتنی بر ردّ حقایق مطلق و اعتقاد به حقایق محلی مبتنی‌بر مشاهده است. از نظر آنها باید به هرچیزی شک کرد و هیچ‌چیز را نباید به تمامی، قالبی و دربست پذیرفت. شک و بدبینی انسان معاصر حاصل باور به نفی، امکان کشف حقیقت و فراتر از آن کشف واقعیت است. برخی اندیشمندان پسامدرنیست نظیر فوکو در انکار واقعیت تا آنجا پیش رفتند که اعلام کردند انسان به پایان عمر خود رسیده است: «انسان اختراعی است که چندان زمانی  از ساخته‌شدنش نمی‌گذرد و به پایان عمر خود نیز نزدیک شده است.» (احمدی، 1385: 112)

2-1-5- ترس و اضطراب وجودی: داستان­های پسامدرن، به­شکل­های گوناگون منعکس­کننده‌ی اضطراب­های پارانویایی است. شخصیت­های اصلی رمان پست­مدرن، غالباً روان­رنجور و دچار این توهم‌اند که دیگران برای آزار رساندن به آنان توطئه می­کنند. نمود عینی دلهره­ی آنان، بدگمانی مفرطشان به دوام پذیر بودن روابط انسانی است. (پاینده، 1382: 29؛ مستعلی پارسا، 1387: 141)؛ بسیاری از نقش­آفرینان ادبیات داستانی پست­مدرنیستی خود را در معرض این خطر می­بینند که از هرحیث در نظام فکری کس دیگری احاطه می­شوند. «شخصیت اصلی رمان پست­مدرنیستی گه­گاه تصور می­کند -و تا حدی هم محق است -که سخت در یک دسیسه گرفتار شده است.» (پاینده، 1383: 101)؛ به نظر می­رسد پارانویای شخصیت­های یاد شده، بازنمایی و تقلید غیرمستقیمی است از حال و هوای هراس و سوءظنی که در تمام دوره­ی جنگ سرد مستولی بود. به بیانی دیگر داستان پسا­مدرنیستی به شکل­های گوناگون منعکس­کننده­ی اضطراب­های پارانویایی انسان معاصر است. برخی از این اضطراب­ها عبارتند از: بدگمانی به ثبات و دوام روابط انسان­ها، بدگمانی به محدود شدن به هرگونه مکان یا هویت خاص و باور به این که جامعه در پی آزار رساندن به فرد است و تشدید طرح­ریزی­های فردی برای مقابله با توطئه­های دیگران.

2-2- استیو تولتز و رمان جزء از کل

«جزء از کل» اولین رمان «استیو تولتز» [3] نویسنده­ی استرالیایی است. او در 1972 در سیدنی متولد شده است. تولتز غیر از این رمان، رمان­های دیگری به نام «ریگ روان» و «هرچه باداباد» را نوشت. او در سال 1994 از دانشگاه نیوکاسل فارغ­التحصیل شد. پیش از اشتغالش به ادبیات، طیف وسیعی از مشاغل همچون فیلمبرداری، بازاریابی، نگهبانی، گارآگاه خصوصی، معلم انگلیسی و فیلم‌نامه‌نویسی را تجربه کرد. تولتز بعدها فهمید که هیچ کاری جز نویسندگی بلد نیست. او خود در مقدمه­ی رمان «جزء از کل» می­گوید؛ زمانِ نوشتن، تحت‌تأثیر جان فاخته، وودی آلن، توماس برنارد، ریموند چندلر، کنوت هامسون و لویی فردینان سلین بوده است. (تولتز، 1400: 8)؛ نگارش رمان فلسفی و عمیق «جزء از کل»، پنج سال به طول انجامید و در سطح دنیا با استقبال زیادی روبه‌رو شده، به فهرست نامزدهای نهایی جایزه­ی بوکر راه یافت. طنز تلخ، کمدی سیاه، فلسفی‌بودن از ویژگی­های کلی این رمان است. برخی رمان  جزء از کل را «اکتشاف بی­اندازه اعتیادآور در اعماق روح انسان و شاید یکی از درخشان­ترین و طنزآمیزترین رمان­های پسامدرنیستی» می­دانند.(تولتز، 1400: 7)؛ در ذیل برخی مؤلفه­های پسامدرنیستی این رمان ذکر می­شود؛ از آنجاکه در رمان «جزء از کل»، عنصر سببیت (روابط علی و معلولی) غایب است، رمان از طرح منسجم و نظم روایی برخوردار نیست و زنجیره‌ی رخدادها هم وجود ندارد. چنین شگردی با  این باور پست‌مدرنیست‌ها که جهان را بدون معنا، نظم، انسجام و یکپارچگی تصور می­کنند، همسو است. رمان «جزء از کل» سرشار از طنز تلخ و گزنده است. اسکوایر نویسنده­ی آمریکایی آن را نوعی کمدی سیاه می­داند. (همان: 8)؛ به­نظر می­رسد تولتز برای به سخره­گرفتن روابط و پیوندهای شکل‌گرفته در جهان واقعی از این ابزار استفاده کرده­است. نفی نظم و انسجام، گسست و تکه­تکه بودن روایت که از ویژگی‌های بارز داستان­های پسامدرنیستی است، در این رمان وجود دارد. هردو مؤلفه­ی «اتصال کوتاه» در رمان جزء از کل وجود دارد؛ به این مفهوم که بین واقعیّت و تصنع، اتّصال کوتاهی وجود دارد که به چند شکل صورت می­گیرد؛ یکی آن که نویسنده خود در متن نقش­آفرینی می­کند و دیگر آشکارکردن تمهید است؛ یعنی نویسنده شگردهای داستان­نویسی خود را رو می­کند.

  در این رمان اساساً پایانی وجود ندارد و خواننده می­تواند اجزای داستان را جا به­جا کند بی‌آن‌که در ساختار داستان تغییر کلی رخ دهد. ادبیات پسا­مدرن، فرجام قطعی داستان را به سخره می­گیرد و این سنت را بی­معنی و پوچ تلقی می­کند. (لاج و همکاران، 1389: 157؛ بیات، 1387: 36)؛ در این رمان برخلاف رمان سنتی، همه­ی معماها حل نمی­شود و سرنوشت شخصیّت­ها رقم نمی­خورد.

3- تحلیل داده‌ها

به­منظور درک بهتر ویژگی­های انسان یا ویژگی­های شخصیّت­های محوری رمان «جزء از کل» شایسته است، شرح مختصری از این داستان ذکر شود.

خلاصه­ی داستان: راوی اصلی داستان «جسپر»، پسر «مارتی دین» است؛ ولی در برخی از جاهای داستان، مارتی راوی داستان است. بخش عمده­ی رمان «جزء از کل»، مربوط است به کودکیِ نامعمول «مارتی دین»، بیماری­ها و تجربه­ی نزدیک به مرگ و مکاشفه­های عرفانی و نفی بلد و مردم­گریزی او که بعد از بلوغ با تصور و شهرت و خشونت و رنج و مرگ پی گرفته می­شود. مادر مارتی زنی یهودی بود که از هولوکاست در لهستان، امراض باران­های موسمی و بارش بمب­های اتمی جان سالم به دربرد. او بعد از ازدواج، والدین و همسرش را در یک روز از دست می­دهد و به استرالیا می­رود و مارتی در استرالیا به دنیا می­آید. مارتی آجرهای سازنده­ی هویت مادر را اینگونه بیان می­کند: «لهستانی، یهود، زجرکشیده و پناهنده.» (تولتز، 1400: 18)؛ مادر مارتی در استرالیا در شهر «نیو ساوث ولز» با مردی که جزء خلاف کارهای انگلیسی بود، مجدداً ازدواج کرد. حاصل این ازدواج پسری به­نام «تری» بود که بعدها تبدیل به یکی از بزرگ­ترین خلافکارها و جنایت­کارهای استرالیا می­شود. مارتی به دلیل بیماری­ مزمنی که خود از آن با نام ناهنجاری عضلانی یاد می­کند، چهارسال و چهارماه از عمر خود را در حالت اغما گذراند. در دوران نوجوانی ایده­هایی را با نیّت کمک به آبادانی و توسعه­ی شهر خود، نیو ساوث ولز ارائه داد. بعدها مارتی در دوران جوانی، پدر، مادر و برادرش را بر اثر آتش‌سوزی جنگل از دست می­دهدو خود به جرم همدستی با برادرش تری در نگارش «کتاب راهنمای تبهکاری» تحت‌پیگرد قانونی قرار می­گیرد و به‌ناچار به فرانسه مهاجرت می­کند. مارتی در فرانسه با دختری به نام «استرید» ازدواج می­کند و صاحب پسری به نام جسپر می­شود. ماجراهای اساسی زندگی مارتی که سرنوشت پایانی زندگی او و پسرش را رقم می­زند، مربوط می­شود به زمانی که او بعد از مرگ استرید، همراه پسرش جسپر به استرالیا برمی­گردد و با دختری به نام «انوک» آشنا می­شود و او برای عملی­کردن ایده­های مارتی او را با «اسکار هابز» از بزرگ­ترین سرمایه­داران استرالیا آشنا می­کند. عملی شدن ایده­ی میلیونرکردن مردم استرالیا در مدت زمان اندکی و شکست این پروژه و به دنبال آن خیانت یکی از دوستان مارتی به نام «ادی» به او، سبب می­شود، مردم استرالیا کینه­ی سختی ازمارتی به دل بگیرند و در پی انتقام برآیند و پلیس استرالیا او را تحت پیگردِ قانونی قراردهد. به همین دلیل باوجود ابتلای به بیماری سرطان مجبور می­شود با هویّتی جعلی به همراه جسپر و عشق دوران کودکی خود «کارولین» از استرالیا به تایلند فرارکند. مارتی در در تایلند ناباورانه با برادرش «تری»، برادری که فکر می­کرد او را سال­ها پیش در جریان آتش­سوزی جنگل از دست داده، ملاقات می­کند و درنهایت برای عملی­کردن آخرین خواسته­ی خود؛ یعنی مردن در استرالیا، به همراه جسپر با کشتی قاچاقچیان تایلند به سمت وطن رهسپار می­شود. مارتی در کشتی می­میرد و جسپر بعد از حدود دوماه سفر بر روی دریا به استرالیا بازمی­گردد. از آنجاکه محور اصلی این پژوهش کندوکاو ویژگی­های انسان در این داستان است، در ادامه مهم­ترین ویژگی­های شخصیّت­های داستان­های پسامدرنیستی ذکر خواهدشد.

3-1- ویژگی­های انسان در رمان جزء از کل

یکی از بنیادهای پنهان در ادبیات داستانی پسامدرن آن است که حالت درونی شخصیّت­ها نسبت به کارهایی که می­کنند، ارزش بیش­تری دارد و این خصیصه در رمان «جزء از کل» وجود دارد. ویژگی­های انسان در رمان «جزء از کل» عبارتند از: هویّت باختگی،  حاکمیت سرنوشت بر حیات شخصیّت، تنهایی و انزوا، تردید و بدبینی و ترس و اضطراب وجودی. 

3-1-1- هویّت باختگی: یکی از احتیاجات انسان که از شرایط زیستی او سرچشمه می­گیرد، احتیاج به احساس هویّت  است. هویت باختگی محصول دنیای پسامدرن است. بنابر گفته­ی جنکینز (1381: 36)؛ هویت برساخته­ای اجتماعی است. هویت در اصل مفهومی اجتماعی است و در ارتباط با دیگران معنا می‌یابد. به تبع دگرگونی­های اقتصادی، صنعتی و اجتماعی، هویت نیز دچار دگرگونی می­شود. هویت‌های یکپارچه­ی گذشته به دلیل فروریزی مبانی اندیشگی آنها از جانب «نظامات انتقادی قرن بیستم» همگی در معرض تبدل و دگرگونی به یک هویت چهل تکه هستند. (شایگان، 1380: 133)؛ موقعیت انسان امروز به­گونه­ای است که دیگر قادر نیست وجود خود را در محدوده­های یک هویّت معین حفظ کند.

یکی از پرسش­های معرفت‌شناسانه رمان «جزء از کل» این است که چگونه می­توان جهانی را تفسیر کرد که «من» هم جزیی از آن هستم. مارتی در درک این مسأله که انسان می­تواند جزئی از یک کل باشد، عاجز بود وگویی تا پایان داستان هرگز نفهمید چه حسی دارد که آدم بخشی از چیزی بزرگ­تر از خودش باشد.

«مارتی» و «جسپر» دو شخصیّت محوری رمان «جزء از کل» به دنبال آن هستند تا هویّت واقعی خویش را دریابند. رمان جزء از کل بازتاب این نکته است که همه­ی هویت­ها تخیلی و کدرند. دو شخصیّت مارتی و جسپر نوعاً گرفتار عدم‌قطعیت هویتی هستند. موجودیت این پدر و پسر درهم پیچیده و مبهم است؛ آنگونه که تشخیص تمایزات اخلاقی آنها از یکدیگر تقریباً ناممکن است. مارتی معتقد است، پسرش جسپر شکل تناسخ یافته خود اوست. (تولتز، 1400: 574)؛ ذهن­خوانی متقابل این پدر و پسر و وجود رابطه­ای تله­پاتیک بین آن دو، این ایده­ی امتزاج و تخلیط هویتی آنها را تقویت می­کند. (همان: 526)؛ «اُدی» که پزشک و از نزدیک­ترین دوستان جسپر و مارتی بود و سال­ها با آنها زندگی کرده بود و آنها را خوب شناخته بود درباره­ی جسپر می­گوید: «نسبت به خودت شناخت نداری. مطمئنم هربار می‌شنوی حرفی می­زنی که دقیقاً عین حرف­های پدرته، فکر می­کنی از روی عادت این اتفاق افتاده. نخیر. اون درون توئه. منتظره بیاد بیرون.» (همان: 565)؛ جسپر در پی پذیرش شباهت کلی ویژگی­های شخصیّتی خود با پدر در پی آن است که نشانه­هایی از خصایص ارثی مادرش را نیز در وجودش کشف کند. سرانجام برای یافتن «خود واقعی»­اش استرالیا را با اولین پرواز به مقصد «هرکجا» و به‌طوراتفاقی کشور چک ترک می­کند. سفر به مقصدی نامعلوم و برنامه­ریزی نشده، درحقیقت قرینه­ای است که نشان می­دهد جسپر هیچگاه قادر به کشف و درک هویت واقعی خود نخواهد شد. افزون براین، تقلاهای­های عبث و بی­مایه شخصیّت‌های رمان در هزارتوی زندگی مدرن در جست‌وجوی خویش، معنای زندگی، عشق و آرامش، رفتن از خانه­ای به­خانه­ای دیگر، از کشوری به کشور دیگر، تصویرگر رنج و گیرافتادگی بی­پایان آن‌ها در موقعیت­های داستان­ است.

نویسنده همانطور که هویت جسپر را لغزنده و سیال ارائه می­دهد در اختصاص نامی برای او نیز مرّدد است؛ گاهی او را «جسپر» و «گاهی» او را «کسپر» معرفی می­کند. «استرید» مادر جسپر نیز نام­های مختلفی دارد و هیچ سرنخی از هویت او در داستان نیست.

تحمل این موضوع برای مارتی که وجودش ارزشی نداشته باشد و  تنها در سایه­ی هویت برادرش، تری موجودیت پیدا کند برایش دردآور و شکنجه­آور بود. نویسنده برای تثبیت این حقیقت در ذهن خواننده که  مارتی پیوسته در سایه­ی هویت برادرش تری بود، کودکی و میانسالی آنها را بسیار متفاوت توصیف می­کند. مارتی در کودکی سال­ها با بیماری مزمنی دست و پنجه نرم کرده بود، مدت زمان زیادی در کما بود و اندامی لاغر و رنجور داشت. اما چابکی و ورزیدگی اندام تری و جسارت و توانایی او در انجام ورزش­های مختلف زبانزد همه بود. در میانسالی نیز مارتی درگیر بیماری لاعلاجی می­شود و جسم نحیف و نزار او در مقایسه با فربهی بی­حد و حصرِ تری دین قرار می­گیرد. به نظر می­رسد، چنین تقابل محسوسی، تکنیک و تمهیدی است از سوی نویسنده برای تفهیم محو بودن هویت مارتی در هویت برادرش تری.

تفوق جسمانی تری می­تواند نشان و علامتی باشد برای طرح این نکته از سوی نویسنده که مارتی از نظر هویتی در حقیقت هیچ بود و همه هرآنچه که بود تری دین بود. مارتی در دوران کودکی و نزدیک به تمام دوره بزرگسالی را زیر سایه­ی هویت برادرش تری زندگی کرده بود. او تقریباً در خانواده و در مدرسه اصلاً دیده نمی­شد و حتی مادرش یکبار با مرگ موش قصد کشتن او را کرده بود. پای کتابی که مارتی و خلاف­کارترین شخص شهر یعنی؛ «هری» برای نوشتن آن مخاطرات زیادی را متحمل شده بودند، اسم تری درج شده بود. حتی یک روزنامه­ی پرطرفدار استرالیا که با تیترِ بزرگ «این مرد می‌خواهد شما را ثروتمندکند.» قرار بود از «ایده­ی میلیونر کردن» مردم به وسیله­ی مارتی را تبلیغ کند، در معرفی مارتی نوشته بود «برادر تبهکار افسانه­ای، تری دین.» (همان: 473)؛ و از درج نام مارتی خودداری کرده­بود. همچنین دختری به نام «کارولین» که مارتی از زمان کودکی عاشق او بود، برادرش تری را بر او ترجیح می­دهد. تری هم در کودکی و هم در بزرگسالی (بعد از سفر مارتی به تایلند) موفق می­شود، مجدداً عشق کارولین را متوجّه خود کند. براین‌اساس هویت انسان در رمان «جزء از کل» به قطعیت نمی‌رسد. هویت جسپر در هویت پدرش مارتی گره خورده، محو می­شود و هویت مارتی در هویت برادرش تری رنگ می­بازد. چنین وضعیتی همسو با وضعیت انسان در دنیای پسامدرن است که شخصیّت بی­هویت و درحقیقت دارای هویتی نامنسجم و چهل تکه است. بنابر قول بشیریه «فروپاشی قطعیت­ها، تمرکززدایی در همه زمینه­ها، تضعیف هویت­های یکپارچه و منسجم و ظهور فضاهای تازه برای تکوین هویت­های جدید فردی از ویژگی­های موج سوم تجدد است. (1379: 78)

3-1-2- حاکمیت سرنوشت: جهان انسان پسامدرن جهان شک و تردید و عدم‌قطعیت است. در چنین دنیایی شاید این تنها «سرنوشت» باشد که حتمی و قطعی است و تنها امر حقیقی موجود، سرنوشت باشد. شخصیّت در داستان­های پسامدرن خود را مقهور و بازیچه­ی وقایع نامنتظر زندگی می­داند و چاره‌ای جز پذیرفتن سرنوشت محتوم خود ندارد. این بینش جبرگرایانه و انفعالی، سبب می­شود شخصیّت تجارب سخت و تلخی را پشت سربگذراند و به دنیای درون خود پناه ببرد. مارتی شخصیّتی است که زمام زندگی خود را به دست سرنوشت داده­است و از این طریق خود را از زیر بار گران تکلیف رهانیده است. انفعال مارتی از اینجا نمایان می­شود که باوجود آنکه شاهد ابراز علاقه­ی معشوق و تنها دوست دوران کودکی خود نسبت به تری است، هیچ تلاشی برای بازگرداندن این عشق به روند اولیه خود نمی­کند. در همان صفحه نخست و خط اول این رمان، درباره­ی قدرت سرنوشت و کائنات چنین آمده است: «هیچ‌وقت نمی­شنوید ورزشکاری در حادثه­ای فجیع حس بویایی­اش را از دست بدهد. اگر کائنات تصمیم بگیرد درسی دردناک به ما انسان بدهد مثل روز روشن است که ورزشکار باید پایش را از دست بدهد، فیلسوف عقلش، نقاش چشمش و... .» (تولتز، 1400: 7)؛ در رمان «جزء از کل»، گویی نفی بلد و زندگی در غربت برای مارتی مقدّر شده بود و تمام حوادث و رویدادهای غیرقابل انتظار رمان که خواننده را غافلگیر می‌کند درحکم تمهیداتی برای اتصال به این تقدیر است. نکته­ی قابل‌تأمل آن است که حاکمیّت سرنوشت در این رمان به معنای تقدیر حتمی و نفی اختیار انسان نیست؛ بلکه به این معناکه انسان با برخی از اموری مواجه می‌شود که باید یکی از آن امور را انتخاب کند و با آن انتخاب زمینه­­ی تحقّق آن تقدیر را فراهم می‌سازد. پس حق انتخاب، اراده‌ انسانی و تصمیم‌­گیری­ها در مواجهات و روش تعامل با آن در تغییر تقدیر دخیل­اند. بااین وجود، مارتی اراده­ای برای تغییر وضعیت خود نشان نمی­دهد. این مسأله که مارتی با ساختن یک جعبه­ی خالیِ بی­ضرر به نام «صندوق پیشنهادات» جهت سرنوشت خانواده­اش را به سمتی شوم سوق داده بود؛ زیرا تری به پیشنهاد مردم شهر و شورای محلی باید راهی دارالمجانین و بعد از آن روانه­ی دارالتأیب شود. (همان : 102)؛ و یا اینکه چندتن از اراذل شهر، مارتیِ آرام و منزوی و کتابخوان را تهدید کنند و تری برادر کوچکش برای حمایت از او به گونه­ای صدمه ببیند که با وجود آنکه ستاره­ی فوتبال، شنا و کریکت بود، دیگر قادر نباشد به ورزش­بپردازد و به­طورکلی مسیر زندگی­اش که می­توانست یکی از بهترین ورزشکاران دنیا باشد، تغییر کند و تبدیل به یکی از خلافکاران خطرناک استرالیا شود، همه و همه به دلیل حضور و دخالت دست سرنوشت است. دکتر روان­شناس تری می­گوید: «برای تری تنها دلیل برای وجودش در روی زمین، بهترین بودن در ورزش بود و وقتی توانش را برای ادامه­ی ورزش از دست داد از خالق تبدیل شد به نابودگر.» (همان: 111)؛ در یک موقعیت منطقی، نتیجه‌ی نیات خوب و خیرخواهانه برای مردم باید مطلوب و درجهت منفعت فرد نیت‌کننده و مردم باشد و برای نیات شوم خلاف آن اتفاق بیفتد ولی برای مارتی و تری چنین نبود. سرنوشت مارتی به گونه­ای رقم خورده بود که حتی عملی­شدن  ایده­ی «میلونرکردن مردم استرالیا» که شاید آرمان و آمال بسیاری از مردم دنیا باشد، هم نتوانست او را به مردم و اجتماعش پیوند دهد و برعکس سبب انزجار و تنفر مردم استرالیا از او شد تا جایی که قصد کشتن او را داشتند. با این شرح که ادی دوست مارتی که همکار او در این پروژه بود، به مارتی خیانت می­کند و به جای اینکه پول­های  جمع­آوری شده از مردم را قرعه­کشی کند و به دست مردم برساند بدون قرعه، آن را به آشنایان خود از جمله تیم «لانگ» تاجر تایلندی می­دهد که آوازه­ی جنایات او در استرالیا پیچیده بود. از روی بدشانسی، لانگ قبلاً برای ساخت خانه­ی مارتی (خانه‌ی هزارتو) به او پول داده بود-البته مارتی بدون اینکه لانگ را بشناسد این پول­ها را از دوست خود ادی دریافت کرده بود- و هم او بود که در زمان بیکاری مارتی، مدیریت یک کلوپ در فرانسه را به او  داده بود، پس مارتی ناخواسته به­گونه­ای به لانگِ جنایتکار وصل شده بود.

3-1-3- تنهایی و انزوا: انسان عصر ما احساس تنهایی و انزوایی شدید می­کند؛ زیرا از طبیعت و سایر انسان­ها بریده شده است. تنهایی یکی از مشخصه­های دنیای مدرن و پس از آن است. انسانِ داستان «جزء از کل» انسان سرخورده، رنجور و منزوی است و شاید بتوان گفت روحیات شخصیّت داستان­های مدرن را دارد؛چراکه درحقیقت پست­مدرنیسم از بطن مدرنیسم و نوعی گفتگوی نقادانه با مدرنیسم است و بین آنها رابطه­ای دیالکتیکی قائل وجود دارد. (پاینده، 1390: 24)؛ کشمکش درونی مارتی پیوسته بین سه کنشگر روان یعنی؛ «نهاد»، «فراخود» و «خود» در جریان است و «خود» ناتوان­تر از آن است که بتواند بین این دو کنشگر متعارضِ نهاد و فراخود تعادل برقرار کند. درنتیجه تصویر غالب انسان در این رمان، تصویر موجودی افسرده، تک افتاده و انزواطلب است. مارتی می­گوید: «همیشه از شهر و مردمان و زندگی­شان نفرت داشتم.» (تولتز،1400: 220)؛ او شهر «نیوساوث ولز»؛ یعنی محل زندگی خودش را بدترین شهر دنیا می­دانست.

مارتی به هیچ‌وجه نمی­توانست با دیگران ارتباط بگیرد. «نه مهمانی، نه دعوت، نه معاشرت. یادگرفتم کناره­گیری آسان است. عقب­نشینی؟ راحت. پنهان شدن؟ حل شدن؟ گلچین کردن؟ راحت. وقتی از دنیا کنار می­کشی، دنیا هم به همان اندازه از تو کنار می­کشد.» (همان: 126)؛ بعد از آنکه نزدیکانش یکی‌یکی او را تنها می­گذارند، چندان متأثر نمی­شود. به عنوان مثال زمانی که پسرش جسپر که تنها کسی بود که مارتی با او در ارتباط بود، تنهایش می­گذارد، مارتی با لحنی طنزآمیز و بی­تفاوت او را «سقط جنین ناموفق» می­نامد. چنین تعبیری، بی­اعتنایی و عدم‌احساس و علاقه­ی­ مارتی را نسبت به پسرش نشان می­دهد: «نمی­دانم مردم چه­طور رضایتی ماندگار از فرزندان­شان به دست می­آورند. باورم نمی­شد که رفت. پسرم! اسپرمی که فرار کرد، سقط جنین ناموفق من؟» (همان: 471)

مارتی نزدیک­ترین دوستش؛ یعنی «ادی» را دوست نداشت، بدون اینکه دلیلی برای این کارش داشته باشد.(همان: 235) مردم را تنها ده دقیقه در هفته می­توانست تحمل کند و بیشتر مایل بود تا همان تعداد دوستان اندکش خیلی زود او را ترک کنند و تنهایش بگذارند. او مردمی را که باهم معاشرت می­کردند را نمی­توانست درک کند. بعد از جسپر خانه را ترک می­کند، می­گوید: «یک هفته بعد احساس کردم در ابری متراکم و سیاه گم شده­ام. انوک چند روز بود که نمی­آمد و من در کارگاه، بین مجسمه‌هایش نشسته بودم و بی­اندازه حوصله­ام سر رفته بود. یک آدم رو به مرگ چه حقی دارد حوصله­اش سر برود؟ زمان داشت مرا می­کشت و من با وقت­کشی انتقام می­گرفتم. جسپر رفته بود، انوک ترکم کرده بود. تنها کسم ادی بود، ولی او را هم فقط چند دقیقه می­توانستم تحمل کنم. چقدر بد است که نمی­شود بروی بیرون و فقط ده دقیقه یک نفر را ببینی. همین میزان تماس انسانی برای سه روز من کفایت می­کنند. بعد ده دقیقه­ی دیگر لازم دارم. ولی نمی­شود کسی را برای ده دقیقه دعوت کرد، می­مانند و می­مانند و نمی‌روند. تا آخر مجبور شوی چیزی توهین­آمیز مثل این بگویی؛ «حالا برو». سال­ها این جمله­ی مورد علاقه­ام بود، «بیشتر از این نگهت نمی‌دارم» یا «بیشتر از این وقتت رو نمی­گیرم» ولی فایده­ای نداشت. آدم­های زیادی در دنیا هستند که هیچ کاری ندارند و جایی ندارند بروند و از هیچ چیز به اندازه­ی هدردادن زندگیشان با گپ زدن لذت نمی­برند. این را هرگز درک نکردم.» (همان:471)

نکته­ی قابل‌تأمل این رمان تحت تأثیر بودن بی­قید و شرط جسپر از پدرش است. یکی از خصایل مهمی که جسپر از پدرش آموخته بود، پناه‌بردن به دنیای درون و جامعه­گریزی و انزوا است. آنها هیچ علاقه­ای برای برقراری ارتباط با مردم نداشتند. مارتی جسپر را از مدرسه بیرون آورده بود و خودش در خانه به او درس می­داد. حتی آنها برای کوتاه کردن موهایشان به سلمانی نمی­رفتند. خانه­ی بزرگ و پر و پیچ و خمی به نام «هزارتو» را ساخته بودند که علاوه بر آنکه نمایان­گر هزارتوی ذهن این دو شخصیّت بود، نشانه­ای بود برای دور از دسترس بودن و دیریاب بودن مارتی و پسرش. مسیر پرپیچ و خم این خانه سبب می­شد، هرآدمی در بدو ورود به آن خانه، مسیرها را گم کند و نتواند به راحتی با مارتی و پسرش ارتباط بگیرد. جسپر درباره­ی خصلت مردم­گریزی پدرش می­گوید: هرگاه تلفن زنگ می­خورد: «گوشی را برمی­داشت و هیچی نمی­گفت. بعد که طرف الو میگفت، صدایش را زیر می­کرد و می­گفت بابا خونه نیست، مرد گنده ادای بچه­ی شش ساله را در می­آورد تا خودش را از دنیا پنهان کند، ولی سال­ها بعد متوجه شدم خودم هم دارم همین کار را می­کنم، فقط با این فرق که خودم را عوض پدرم جا می­زدم و با صدای بم می­گفتم پسرم خونه نیست چیکارش دارین؟ پدرم به نشانه­ی رضایت سر تکان می­داد بیشتر از هر چیزی موافق پنهان شدن بود.» (همان: 15)؛ جسپر با تعداد کمی از بچه­های هم سن و سال خود آشنا بود و تمام وقتش را در خانه مانند پدرش صرف مطالعه­ی کتاب­های فلسفی و روان­شناسی می­کرد. او می­گوید: «فقط یک دوست داشتم ولی تمام سعی­ام این بود که تعدادشان را بیشتر کنم، چون برای زنده ماندن حداقل دو تا دوست لازم داشتم. برای روز مبادایی که یکی­شان مریض می­شد و مدرسه نمی­آمد.» (همان: 22)؛ جسپر حتی نحوه­ی بازی­کردن با هم سن و سال­های خود را نمی­دانست. او می­گوید: یک روز وقت ناهار پشت میز نشسته بودم و دو تا بچه را نگاه می­کردم که سر یک تفنگ آب­پاش سیاه باهم گلاویز شده بودند. من هم دوست داشتم بازی کنم. گفتم شاید من باید تری دین باشم. اصلا اسمم همینه. با نگاه از بالا و تحقیر­آمیزِ ویژه­ی پسر بچه­های هشت ساله نگاهم کردند. (همان: 22)؛ جسپر برای جلب‌توجه آنها مجبور شد نقش پلیس را بازی کند. در بازی دزد و پلیس، دزد به شکل قراردادی قهرمان است و پلیس کتک خور.

جسپردر تصویر صحنه­ی هجوم بومی­های تایلند برای انتقام گرفتن از ادی، بیزاری خود را از مردم و اجتماعات آنها چنین بیان می­کند: «جماعتی بودند با لب­های فروبسته که آرام جلو می­رفتند. وقتی شروع کردن دویدن، فکرکردم تا چه اندازه از هر ازدحامی بیزارم. از ازدحام طرفداران تیم­های ورزشی، ازدحام طرفداران محیط­زیست حتی از ازدحام سوپر مدل­ها. ببینید چه قدر از هر ازدحامی متنفرم. از من بشنوید آدمیزاد را فقط وقتی تنها است می­شود تحمل کرد.» (همان: 595)

در تحلیل عوامل انزوای مارتی باید گفت، یک عامل این گوشه­گیری مربوط می­شد به دوران کودکی مارتی و زندگی گذشته­ی او و عامل دیگر مربوط می­شد به عکس­العمل و کنش­ها و رفتارها و قضاوت­های مردم و حتی نزدیک­ترین کسانش نسبت به او. تأثیر ذهن ناخودآگاه و تجربیات دوران کودکی بر شخصیّت امری غیرقابل‌انکار است. با این شرح که بیماری نابهنجاری عضلانی مارتی در دوران کودکی، جسمش را تحت تأثیر قرار داده بود و سبب شد مارتی از ظاهر خود بیزار شود و برای دور ماندن از انتقاد و عیب­جویی دیگران، خود را از بقیه پنهان کند. به دلیل همین بیماری بود که در اداره­ی سربازگیری ارتش استرالیا مردود شد. این واپس­زدگی برایش گران تمام شود و افسرده شد. (همان: 125)؛ مارتی زندگی دوران کودکی خود را بی­معنا می­دانست و سعی می­کرد در زندگی کودکی اش معنایی پیداکند. از نظر روحی و روانی نیز غم عظیم مارتی همیشه این بود که هویت او با وجود برادرش، تری محو شده بود و او همیشه زیر سایه­ی هویّتِ تری بود که موجودیت پیدا می­کرد. این اندیشه هم در زمان کودکی، هم جوانی و هم میانسالی همیشه با مارتی بود. چنین تفکری حاصل قضاوت نادرست مردم درباره­ی این دو برادر بود. تریِ جنایتکار و قاتل تبدیل شده بود به قهرمان مردم و مارتی که قصد کمک به مردم را داشت تبدیل شده بود به فاسدترین و خائن­ترین مردم استرالیا.

بین مارتی و پسرش کمترین وابستگی عاطفی وجود نداشت. زمانی که مارتی خبر بیماری صعب‌العلاج خود را به پسرش می­دهد، جسپر بدون کمترین تأثری، در پاسخ پدر می­گوید: «بابا لطفاً آهسته و با درد نمیر. خواهش می­کنم با دست خودت بمیر.» (همان: 500)؛ این واکنش جسپر دلِ مارتی را شکست. ادی نزدیک­ترین دوست مارتی به او خیانت کرده بود و سبب شد، ایده­ی میلیونرکردن مردم به مرگ زودهنگام مارتی ختم شود. بعد از این ماجرا شاید تنها رشته­ای که می­تواست برای اولین بار مارتی را به مردم پیوند بزند گسسته شد و مردم اعتمادشان را به طورکلی نسبت به او از دست دادند و مارتی تنهاتر از پیش مجبور شد وطنش را ترک کند.

یکی دیگر از دلایل انزوای مارتی، افسردگیِ ناشی از «احساس گناه» در وجود او بود. همین احساس گناه سبب شد مارتی از خود متنفر شود. او خود را مقصر خشونتِ تری و زندانی شدن او و همچنین خود را مسبب اصلی مرگ پدر و مادر و مسبب کوری لایونل پاتس (پدر کارولین) می­دانست؛ چراکه به گفته­ی دکتر روان­پزشک، دلیل دیوانگی و خشونتِ تری دو عامل روحی و جسمانی بود که عامل روحی آن مربوط می­شد به زمانی که  تری مجبور بود بیش از چهار سال با برادرش مارتی که در حال اغما بود، هم‌اتاقی باشد و شاهد تشنج­ها و رنج­های مارتی باشد واز این مسأله دچار وحشت مدام شود و از دنیای فانتزی شخصی خودش عقب­نشینی کند. (همان: 110)؛ و عامل جسمانی آن نیز برمی­گشت به زمانی که تری برای حمایت از مارتی به­گونه­ای پایش آسیب دید که برای همیشه از میادین ورزشی که استعداد زیادی در آن داشت، دور ماند. افزون بر این احساسِ گناه، نگاه­های سرزنش­بار مداوم ناپدری مارتی نیز رنج درونی او را بیشتر می­کرد. مارتی همچنین زندانی­شدن تری و مرگ والدینش را نتیجه ایده­ی خود، در ساخت صندوق پیشنهادات و ایده­ی ساخت رصدخانه می­دانست؛ چراکه آتش­سوزی جنگل از رصدخانه شروع شده بود و پدر و مادرش را در کام خود کشید و تری هم با درخواست مردم در صندوق پیشنهادات، راهی تیمارستان و بعد زندان شد. و لایونل هم به دلیل انفجار صندوق پیشنهادات نابینا شد. درنتیجه مارتی به شدت احساس گناه می­کرد و بیش از پیش به درون خود فرو رفته بود.

3-1-4- تردید و بدبینی: شخصیّت­های رمان پسامدرنیستی به لحاظ روان­شناختی پارانوئیدی هستند و فکر می­کنند، دیگران قصد آسیب زدن به آنها را دارند. مارتی بسیار شکاک بود. شکی عمیق به  همه چیز و همه کس، از درِ کلیسا گرفته تا لبخند. (همان: 51)؛ مارتی به واسطه­ی ویژگی­های پارانوئیدی حتی خواب راحتی هم نداشت. در جایی از داستان از ازبان او آمده است: «تمام روز بخوابم؟ به محض اینکه چشمم را روی هم می­گذارم، چهره­ی تهدیدآمیز کسی که تمام عمرش مثل شبح دنبالم کرده، برابرم ظاهر می­شود. (همان: 90)

تحوّلات عصر مدرن و تجربیات گوناگون در اروپا از جمله؛ توالی رخدادهای وحشتناک دو جنگ جهانی، کشتار میلیون­ها انسان در اتاق­های گاز و کوره­های آدم سوزی، انقلاب سوسیالیستی روسیه، پیدایش فیزیک کوانتومی، رشد صنعت در نظام سرمایه­داری، ایجاد دیوار برلین و به­کارگیری علم برای نابودی انسان­ها، همه نشان­گر تحوّل و دگرگونی عصر و نشان­گر قساوت ذاتی انسان، فروپاشی همه ارزش­های جامعه انسانی و ایجاد شک و بدگمانی بود. «زمانی که پست­مدرنیسم چندگانگیِ حقیقت را شعار خود کرد، عدم اعتماد به جهان هستی و کائنات، ویژگی انسان پست‌مدرن شد. اینکه از راه­های مختلف به هدف خود نرسید، اینک به این نتیجه می­رسد که در همه­ی زندگی تردیدکند.» (خجسته ورضایی، 1394: 44)؛ دایره­ی بدبینی مارتی و جسپر بسیار گسترده است؛ به‌گونه­ای که هم فردیّت انسان را در برمی­گیرد و هم جامعه­ی بشری را. نمونه­ی ذیل مکالمه­ی مارتی با پسرش جسپر دربارۀ مخاطرات آینده­ی دنیا و غیرقابل اعتمادبودن انسانهاست: «خیلی خب، جسپر! مسأله­ی متلاشی‌شدن دنیا دیگه نامحسوس نیست، این روزها، صدای گوشخراش جر خوردنش بلنده! توی هر شهر این دنیا بوی همبرگر بی­هیچ شرم و حیایی توی خیابون­ها رژه میره و دنبال دوستان قدیمی میگرده! توی قصه­های پریان سنتی، جادوگر شرور زشته ولی توی قصه­های جدید گونه­های برجسته داره و ایمپلنت سیلیکونی! آدمها هیچ راز ورمزی ندارن چون مدام مشغول وراجی­ان. باور همون قدر مسیر رو روشن میکنه که چشم‌بند! گوش میدی جسپر؟ بعضی وقت­ها که دیروقت داری توی شهر قدم میزنی و زنی از روبه‌رو بهت نزدیک بشه، می­بینی راهش رو کج میکنه و از یه مسیر دیگه میره. چرا؟ چون یکی از اعضای جنس تو به زن­ها دست درازی می­کنه و بچه­ها رو آزار میده!» (تولتز، 1400: 14)؛ از نظر مارتی هر انسانی، شیطانی در وجودش دارد و این همان بعد اهریمنی وجود انسان است که به دیگران از جمله بچه­ها و زن­ها آسیب می­رساند. جسپر درباره­ی پدر می­گوید: «وقتی برق می­رفت شمعی روشن می­کرد و زیر چانه­اش می­گرفت تا نشانم بدهد چه­طور چهره­ی انسان با نورپردازی صحیح تبدیل به صورتک شیطان می­شود.» (همان: 14)؛ این مثال قسمتی از آموزش­های مارتی به جسپر است. مارتی که معتقد بود با مدرسه فرستادن جسپر، مغزش لای چروک­های زیرشلواری شیطان رهاخواهدشد، از مدرسه فرستادن جسپر امتناع می­کند و خود در خانه وظیفه­ی آموزش او را بر عهده می­گیرد و در لابه­لای تدریسش مدام برای پسرش داستان­های سیاه و چندش آور تعریف می­کند. (همان: 15)؛ بدبینی مارتی تنها منحصر به مردم جامعه­ی خود نیست؛ بلکه درباره مردم کشورهای دیگر هم نظر مساعدی ندارد. بدبینی او از اینجا حاصل می­شود که ویژگی­ها و خصلت­های ناخوشایند برخی از مردم این کشورها را به تمامی مردم آن کشور تعمیم داده است، درصورتی که در همه­ی کشورهای دنیا انسان­هایی با خصلت خوب و بد می­توانند وجود داشته باشد. مارتی لندن را شهری مهیب و جهنمی سوزان، رم را پر از متجاوزان جنسی، آتن را پر از پلیس­های اسب سوار که روی سنگ­فرشها پشکل می­اندازند، تصور می­کند. از نظر او اسپانیا کشوری است که خیابان‌هایش بوی جوراب می­دهند و پاریس بهترین شهر برای تنها و بدبخت­بودن است و آن را اینگونه وصف می­کند: چترها، گداها، خیابان­های مشجر، دوچرخه­ها، منارهای کلیسا، افریقایی­ها، گنبدهای غم‌افزا، ایوانها،گلدان­های شکسته، بی­نزاکتی­هایی که تا ابد طنین می­اندازند، عابرهای بی­هدف، باغ­های شاهانه، درختان سیاه، دندان­های خراب، هنرمندان معترض، راننده­های ناشی، توالت­های پولی، بوهای مرئی پنیر، روسری­های بامزه، چهره­های سنگی و مجنون در کافه­های روباز، یقه­های بلند، شکلات داغ، تندیس­های گوتیک تزئینی، کلاه­های مخملی، گربه­های نحیف، جیب­برهایی که با اندرونه­ی براق توریست­های پولدار آلمانی فرار می­کنند و... » (همان: 232)

توصیف او درباره­ی نوزاد تازه متولدشده هم به­گونه­ای است که انسان در ذهنش به جای نوزاد، هیولایی را تصور می­کند. زمانی که همسرش استرید، خبر باردار بودن خود را به او می­دهد، مارتی زندگی­اش را تمام شده می­داند ومی­گوید:

«یک بچه! یک بچه­ی لعنتی ! یک دو پای مغز نخودی شکل نیافته­ی پوشک کثیف کن! یک کوتله­ی ترسناک بی­دندان! تجسد نفس! افعی طالب نیاز! یک پستاندار کچل زرزرو! زندگی­ام تمام شد.» (همان: 252)؛ چنین واکنشی نشان­گر ترس مارتی از برعهده‌گرفتن مسؤولیت پدری است.

دلایل این بدبینی: یکی از این دلایل غلبه­ی و تقویت حس بدبینی در وجود مارتی، مرور شکست­های اجدادش و تکرار همان اشتباهات توسط خودش بود؛ ظلمی که در حق خودش می­کرد، شرم زندگی های نزیسته، انباشته شدن مداوم حسرت­ها و شکست­ها. (همان: 17)؛ از نظر مارتی پدر و مادرش، تجّسم تباهی بودند. (همان: 21)

افزون براین، دیدن تنهایی انسان معاصر، مشاهده­ی عشق­های مثلثی و پوچ، دیدن مردمانی که صرفاً به فکر کسب و کار و منفعت خود هستند، دیدن انسان­های خیّر و نیکوکار و محاسبه­گری که برای رسیدن به بهشت نیکی می­کنند، از مارتی یک انسان بدبین و شکاک ساخت. (همان: 38-39)

3-1-5- ترس و اضطراب وجودی: نویسندگان پسامدرنیست همچون نویسندگان مدرنیست، توجه خود را بر شخصیّت­ها و موقعیت­هایی متمرکز می­کنند تا اضطراب­ها و پریشانی­های انسان­های زمانه­ی خود را به نمایش بگذارند و بدیهی است طنز تلخ و سیاه چاشنی کار ادبیات پسامدرنیست می­شود. (اولیایی نیا، 1389: 94)؛ تصور رنج مردم و مشکلات متعدد جامعه­ی انسانی و تشویش حاصل از مخاطراتی که کره­ی زمین را در آینده تهدید می­کرد، نظیر جنگ­های گسترده، آلودگی کره زمین و سوراخ شدن بیش از پیش لایه­ی ازن، مسائلی هستند که خصلت تشویش و اضطراب و ترس را در وجود مارتی تقویت می­کند. مارتی سعی می­کند از جامعه­ای که در آن تابلوهای ورود و خروج ممنوع متعددی وجود دارد ولی هیچ تابلویی نیست که حتی یک بار جنگ و جنایت و آتش افروختن را نهی کند، دوری کند. (تولتز، 1400: 38-39)؛ احساس ترس و دلهره و فشارهای غیرقابل تحمل زندگی در همان ایام کودکی در وجود مارتی بود. نویسنده این احساس را حین توصیف بازی «صندلی­های موسیقی» در وجود مارتی نشان می­دهد؛ در این بازی با قطع شدن عربده­ی موسیقی، باید بتوانی روی یک صندلی بنشینی. بازی نوعی تمثیل است: به اندازه­ی کافی صندلی یا خوشبختی وجود ندارد که به همه برسد. همین‌طور غذا، همینطور شادی، همینطور تخت و شغل و خنده و دوست و لبخند و پول و هوای تمیز برای نفس کشیدن. (همان: 55)

فکر اینکه هرشب هشتصد میلیون نفر گرسنه می­خوابند، فکر اینکه دنیا دارد گرم­تر می­شود و یخ­های قطبی دارند آب می­شوند، این اندیشه که انسان تنها به فکر شغل و صنعت و اقتصاد و منفعت در آینده است و ذره­ای به سلامتِ طبیعت نمی­اندیشد. (همان: 491)؛ هر روز بر اضطراب درونی مارتی می­افزود.

دلایل این تشویش و اضطراب: بیماری­ای که مارتی چندین سال با او دست و پنجه نرم کرده بود، پیوسته سبب وحشت او می­شد و همین وحشت از مرگ او را مضطرب می­کرد. این تشویش آن­گونه در وجود مارتی ریشه دوانده بود که با دیدن خشونت­ها و نزاع­های تری، در دوازده سالگی موهایش شروع به ریزش کرده­بود. (همان: 65)؛ مارتی همچنین شاهد بیماری مهلک مادرش، شیمی درمانی­ها، بمباران اشعه­ها و ریختن موهایش بود. (همان: 179)

یکی از دلایل انباشت دلهره و اضطراب مارتی «ناامیدی» اوست. ناامیدی که در وجودش به دلیل تجربه بیماری طولانی ایجاد شده بود؛ البته بذر ناامیدی که دیگران از جمله پدر و مادر و مردم در دل او می­کاشتند، این حس او را تشدید می­کرد. به­عنوان مثال او که در اوج بیماری از زنده بودن خود ناامید شده بود در همان حالت اغما، صدای «پاتریک آکِرمن» یکی از اعضای شورای شهر را می­شنود که بر بالین او جملاتی ناامیدکننده از انجیل می­خواند و در آن از آمادگی مارتی برای مردن سخن می­گوید: «بگذار ستارگان شفق تاریک شوند... چرا نور ارزانی کسانی می­شود که در نکبت­اند و چرا زندگی به موجوداتی عطا می­شود که روحی آزرده دارند؟ کسانی که مرگ را چون گنجی پنهان آرزو می­کنند. آنان که وقتی به گور می­رسند وجودشان لبریز از شادمانی می­شود آنان که مسیرشان نامعلوم است و خداوند در تاریکی شان قرار داده.» (همان: 40)؛ درحالی که چندی بعد مارتی به­طور معجزه­آسایی بهبود می­یابد.

زمان دیگری که تشویش و نگرانی مارتی به اوج خودش می­رسید، وقتی بود که برای همیشه از عشق کارولین نسبت به خود ناامید شده بود. کارولین دختر «لایونس پاتس» و عشق دوران کودکی مارتی بود که درنوجوانی برادرش تری را بر او ترجیح می­دهد و بعد از ماجرای زندانی شدن تری، برای همیشه استرالیا را ترک می­کند. مارتی که خود را همیشه در میان دویست شاگرد مدرسه تنها احساس می­کرد و از تهدیدها و نگاه­های سرد آنها هراسان بود، اینک تنها دوست خود را نیز از دست داده بود و برای همیشه تنها ماند. او در دوران میانسالی خود، به­طور تصادفی کارولین را پیدا کرده با او ازدواج می­کند؛ اما کارولین در تایلند با دیدنِ تری به مارتی خیانت می­کند و مارتی که دیگر از زندگی ناامید شده بود، مبارزه­ی خود را علیه سرطان متوقف کرد. (همان: 553)

یکی دیگر از دلایل اضطراب مارتی، بیماری او بود هم در کودکی و هم در بزرگسالی. او از اینکه حالش در شب­ها بهم می­خورد ترسیده بود و وحشت او را مضطرب می­کرد. (همان: 124)؛ از دیگر دلایلی که در گوشه­گیری مارتی تأثیرگذار بود، محیط آشفته و ناامن خانه­ی آنها در دوران کودکی و همچنین تشویشی  بودکه از سوی والدینش داشت؛ او خود آن خانه را محیطی مسموم می­خواند. (همان: 131)؛ مادرش با وجود بیماری سرطان داشت روز به روز تحلیل می­رفت و در غذای مارتی مرگ موش ریخته بود. پدرش خود را در بطری شراب ناپدید می­کرد و تری هم بعد از فرار از زندان با تفنگی در دست و تبری در دست دیگر، ورزشکاران خاطی و متقلب استرالیا را تنبیه می­کرد. چنین عواملی سبب شده بود مارتی پیوسته در هراس باشد. (همان: 138)

یکی دیگر از دلایل اضطراب و ترس مارتی فکر کردن به «مرگ» و ترس از آن بود. جسپردرباره­ی مارتی می­گوید: «مفهوم مرگ تمام زندگی­اش را نابود کرد. فقط فکر کردن به آن باعث می­شد مثل مبتلایان به تب جنگل، از پا بیفتد.» (همان: 651)؛ مارتی در کودکی پدر و در نوجوانی مادر خود را از دست داده بود و اندک کسانی را که رابطه­­ی بسیار نزدیکی با آنها داشت، ازجمله «هری» نویسنده­ی واقعی کتاب راهنمای تبهکاری، «لایونل پانتس»، پدر کارولین، همسرش «استرید»، برادر ناتنی­اش «تری» را یکی پس از دیگری از دست داد و بعدها در تایلند شاهد مرگ دلخراش دوست چندین ساله­اش «ادی» و همسر و عشق دوران کودکی­اش «کارولین» بود. چنین تجربه­هایی سبب می­شد اندیشه و ترس از مرگ همواره در وجود مارتی ماندگار شود. راوی (مارتی) خود به قدرت ذهن، اعتقاد فراوان دارد و معتقد است ما با اندیشیدن مداوم به یک چیز، زمینه­ی تحقّق آن را در وجودمان فراهم می­کنیم. به بیان دیگر مسائل و مشکلات روحی همانند ترس، خشم، اضطراب و نفرت می­توانند مسبب شکل­گیری بیماری­های زیادی باشند. این نکته همسو با نظر روان­شناسان نیز است. (ر.ک. هی،  1402: 31)؛ رفتار انسان در اصل نه خوب است و نه بد؛ طبیعت خوب یا بد، به انگیزه یا نیت فکری بستگی دارد که براساس آن به وجود آمده است؛ به عبارت دیگر آنچه انسان انجام می دهد، محصول نحوه­ی تفکّر خود اوست. (شاملو، 1390، 155-160)؛ مارتی که در حالت اغما چندین‌بار، خشونتِ مرگ را احساس کرده بود و مرگ اطرافیانش، وجودش را مضطرب و مشوش کرده بود و سبب شده بود پیوسته به مرگ بیندیشد، سرانجام دچار سرطان ریه شد و همین بیماری او را از پای درآورد.

4- نتیجه‌گیری

رمان «جزء از کل» بیش از داستان برشانه­ی شخصیّت­هایش می­چرخد و به موضوع­های مختلفی نظیر زندگی، مرگ، عشق، خانواده، تنهایی، جاودانگی، زشتی و پلشتی و معنا می­پردازد که از دغدغه‌های زندگی حقیقی بسیاری از انسان­ها است. برای بررسی ویژگی­های انسان در رمان «جزء از کل»، زندگی دو شخصیّت محوری رمان؛ یعنی مارتی و پسرش جسپر را مورد مطالعه قرار گرفت؛ چراکه داستان پرپیچ‌وخم رابطه‌ی مارتین و جسپر، رمان «جز از کل» را پیش می‌برد.  با توجه به تمرکز داستان پسامدرن بر حالت درونی شخصیّت­ها و ارزش و اعتبار آن نسبت به کنش­های شخصیّت­ها، در رمان «جزء از کل» برای کشف ویژگی­های انسان، بر حالت درونی شخصیّت­ها تأکید شده است. بی­هویّتی، حاکمیت سرنوشت،  تنهایی و انزوا، تردید و بدبینی و ترس و اضطراب وجودی  از ویژگی­های انسان پسامدرن در رمان جزء از کل است. با این شرح که هویّت باختگی محصول دنیای پسامدرن است و در داستان­های پسامدرنیستی همچون «جزء از کل»، شخصیّت­ها هویّت یکپارچه و مشخصی ندارند. هویّت در این داستان با توجه به فردگرایی و گسست از نهادهای جمع­محور، دچار بحران می­شود.  مارتی در این رمان، ضدقهرمانی است که به ناتوانایی­های خود وقوف دارد و بدون اینکه اراده­ای از خود نشان دهد، خود را بازیچه­ی وقایع نامنتظر زندگی و سرنوشت می­داند و این مسأله همسو به جهت­گیریِ انسان پسامدرن است که  جهانش سرشار از شک و تردید و عدم‌قطعیت است. انسانِ داستان «جزء از کل» انسان سرخورده، رنجور و منزوی است. تأثیر ذهن ناخودآگاه و تجربیات دوران کودکی و غلبه­ی احساس گناه در وجود شخصیّت و افسردگی ناشی از آن، عوامل چیرگی چنین ویژگی­هایی در وجود شخصیّت است. تردید در تمام ساحت­های زندگی و نگاه بدبینانه به کل جهان هستی و کائنات و غلبه­ی ترس و اضطراب در وجود شخصیّت­های محوری رمان، نمایان­گر چهره­ی واقعی انسان در عصر پسامدرن است.

 ازآنجاکه بحران هویت و به دنبال آن بازیابی «هویت» یکی از ویژگی­ها و بنیادهای اصلی رمان «جزء از کل» است، پیشنهاد می­شود، این مؤلفه­ی شخصیّتی در رمان، به­طور مستقل به­وسیله­ی پژوهشگران علاقمند بررسی و تحلیل شود.

 

 

 

 

منابع

• احمدی، بابک ،(1385)، «معماری مدرنیسم»، چاپ چهارم، مرکز: تهران.
• اولیایی نیا، هلن، (1389)، «مدرنیسم و پسامدرنیسم در آثار داستان کوتاه­نویسان معاصر ایران»، در کتاب ماه ادبیات، شماره­ی 44.
• بشیریه، حسین،(1379)،«درآمدی بر جامعه‌شناسی تجدّد»، کتاب نقد و نظر، دفتر تبلیغات حوزه علمیه قم: قم.
• بیات، حسین، (1387)، «داستان­نویسی جریان سیّال ذهن»، علمی – فرهنگی: تهران.
• پاینده، حسین، (1382)، «گفتمان نقد» (مقالاتی در نقد ادبی)، روزگار: تهران.
• پاینده، حسین، (1383)، «مدرنیسم و پسامدرنیسم در رمان»، روزگار: تهران.
• پاینده، حسین، (1390)، «داستان کوتاه در ایران»،نیلوفر: تهران.
• تولتز، استیو، (1400)، «جزء از کل»، ترجمه­ی پیمان خاکسار،چاپ هفتاد و یکم، چشمه: تهران.
• جنکینز، ریچاردز، (1381)، «هویت اجتماعی»، ترجمۀ تورج یاراحمدی، شیرازه: تهران.
• خجسته، فرامرز و سمیه رضایی، (1394)، «انسان در داستان پست­مدرن؛ مطالعه­ی موردی داستان­های ابوتراب خسروی»، پژوهش­های نقدادبی و سبک­شناسی، دوره ی 6، شماره ی 21، صص 33-50.
• شایگان، داریوش، (1380)، «افسون زدگی جدید: هویت چهل تکه و تفکر سیار»، چاپ دوم، نشر و پژوهشِ فرزان روز: تهران.
• فرمهینی­فراهانی، محسن، (1383)، «پست­مدرنیسم در تعلیم و تربیت»، آییژ: تهران.
• کانر، استیون، (1394)، «پست‌مدرنیسم و... »، ترجمه­ی علی معصومی وشاپورجورکش، چشمه: تهران.
• کهون، لارنس، (1385)، «از مدرنیسم تا پست­مدرنیسم»،ویراستار عبدالکریم رشیدیان، نی: تهران.
• گریمالدی، نیکلا، (1394)، «انسان پاره پاره»، ترجمه­ی عباس مخبری. نی: تهران.
• لاج، دیوید، ایان وات و دیوید دریچز، (1389)، «نظریه­های رمان از رئالیسم تا پسامدرنیسم»، ترجمه‌ی حسین پاینده، چاپ دوم، نیلوفر: تهران.
• لیوتار، ژان فرانسوا، (1394)، «از مدرنیسم تا پست­مدرنیسم»، ترجمه­ی عبدالکریم رشیدیان، نی: تهران.
• مستعلی پارسا و مریم اسدیان، (1387)، «مؤلفه­های ادبیات پسامدرن در آثار نادر ابراهیمی»، فصلنامه زبان و ادب، ش37، صص134-150.
• نجومیان، امیرعلی، (1384)، «در آمدی بر پست‌مدرنیسم در ادبیات»، رسش: اهواز
• نوذری، حسینعلی، (1388)، «پست‌مدرنیته و پست‌مدرنیسم»، چاپ سوم،نقش جهان: تهران.
• نوری­کوتنایی، نظام­الدین، (1395)، «دایره­المعارف­مکتب­ها، سبک­ها و جنبش­های ادبی وهنری جهان تا پایان قرن 20»،یادواره اسدی: تهران.
• وارد، گلن، (1383)، «پست‌مدرنیسم»، ترجمه­ی فخر رنجبری وابوذر کرمی، ماهی: تهران.
• یزدانجو، پیام،(1387)، «ادبیات پسامدرن»، چاپ دوم، مرکز: تهران.
• یزدانجو، پیام، (1381)، «به سوی پسامدرنیسم»، مرکز: تهران.
• هی، لوئیز ال، (1402)، «شفای زندگی»، ترجمه­ی نجمه حاجی مؤمنی هرندی، فانوس دانش: تهران.

 

 

 

 

 

 

References

Ahmadi, Babak. 2006. Architecture of Modernism. 4th ed. Tehran: Markaz.

 

Bashiriyeh, Hossein. 2000. An Introduction to the Sociology of Modernity. Naqd va Nazar Series. Qom: Office for the Dissemination of Islamic Seminary Teachings.

Bayat, Hossein. 2008. Stream of Consciousness Fiction Writing. Tehran: Elmi–Farhangi.

Connor, Steven. 2015. Postmodernism and…. Translated by Ali Masoumi and Shapour Jourkesh. Tehran: Cheshmeh.

Farmehini-Farahani, Mohsen. 2004. Postmodernism in Education. Tehran: Ayizh.

Grimaldi, Nicola. 2015. The Fragmented Human Being. Translated by Abbas Mokhberi. Tehran: Ney.

Hay, Louise L. 2023. You Can Heal Your Life. Translated by Najmeh Haji Momeni Harandi. Tehran: Fanoos-e Danesh.

Jenkins, Richard. 2002. Social Identity. Translated by Toraj Yarahmadi. Tehran: Shirazeh.

Khajesteh, Faramarz, and Somayeh Rezaei. 2015. “The Human Being in Postmodern Fiction: A Case Study of the Short Stories of Abutorab Khosravi.” Literary Criticism and Stylistics Research 6 (21): 33–50.

Kliges, ———. 2001. [Referenced discussion on postmodernism]. (Note: bibliographic details incomplete in source text.)

Lodge, David, Ian Watt, and David Daiches. 2010. Theories of the Novel: From Realism to Postmodernism. Translated by Hossein Payandeh. 2nd ed. Tehran: Niloufar.

Lyotard, Jean-François. 2015. From Modernism to Postmodernism. Translated by Abdolkarim Rashidian. Tehran: Ney.

Nojumian, Amir Ali. 2005. An Introduction to Postmodernism in Literature. Ahvaz: Reshsh.

Nozari, Hossein Ali. 2009. Postmodernity and Postmodernism. 3rd ed. Tehran: Naqsh-e Jahan.

Nouri-Kotenaei, Nezam al-Din. 2016. Encyclopedia of Literary and Artistic Schools, Styles, and Movements of the World up to the End of the 20th Century. Tehran: Yadvareh-ye Asadi.

Oliyaei-Nia, Helen. 2010. “Modernism and Postmodernism in the Works of Contemporary Iranian Short Story Writers.” Ketab-e Mah-e Adabiyat 44.

Payandeh, Hossein. 2003. Discourse of Criticism: Essays in Literary Criticism. Tehran: Roozegar.

Payandeh, Hossein. 2004. Modernism and Postmodernism in the Novel. Tehran: Roozegar.

Payandeh, Hossein. 2011. The Short Story in Iran. Tehran: Niloufar.

 

 

* Associate Professor, Department of Peraian Language and Literature, Arak University. Correspoding author, email: f-sultani@araku.ac.ir

[1]- دانشیار گروه زبان و ادبیّات فارسی، دانشگاه اراک، اراک، ایران. (نویسندة مسؤول) رایانامه:                               f-sultani@araku.ac.ir

[2]- استاد گروه فارسی، دانشگاه پنجاب لاهور، پاکستان. رایانامه:                                                               nasir.persian@pu.edu.pk

[3] Steve Toltz

تعداد مشاهده مقاله: 97

تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 65