پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 32 |
| تعداد شماره‌ها | 601 |
| تعداد مقالات | 5,851 |
| تعداد مشاهده مقاله | 8,831,816 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 6,470,388 |
بررسی تطبیقی مفهوم «هیجان» در روانشناسی با «حالات نفسانی» از نظر ملاصدرا | ||
| کاوش‌های فلسفه و دین | ||
| مقاله 2، دوره 5، شماره 2 - شماره پیاپی 10، آبان 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی اصیل (Original Article) | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22080/jepr.2026.30436.1306 | ||
| نویسندگان | ||
| فائزه حقی* 1؛ منصور ایمانپور2؛ رامین حبیبی کلیبر3؛ سیده زهرا حسینی4 | ||
| 1فلسفه و کلام اسلامی، الهیات و معارف اسلامی، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان، تبریز، ایران | ||
| 2فلسفه و کلام اسلامی، الهیات و معارف اسلامی، تبریز، ایران، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان | ||
| 3استاد گروه علوم تربیتی دانشکده علوم تربیتی و روانشناسی دانشگاه شهید مدنی آذربایجان-تبریز-ایران | ||
| 4فلسفه و کلام اسلامی، دانشکده الهیات، تبریز ،ایران، دانشگاه شهید مدنی آذربایجان | ||
| تاریخ دریافت: 14 آبان 1404، تاریخ بازنگری: 07 اردیبهشت 1405، تاریخ پذیرش: 19 اردیبهشت 1405 | ||
| چکیده | ||
| پژوهش حاضر با هدف بررسی تطبیقی مفهوم «هیجان» در روانشناسی معاصر و «حالات نفسانی» در حکمت متعالیه ملاصدرا انجام شده است. ضرورت این پژوهش از آن‌جا ناشی می‌شود که تحلیل هیجانات انسانی در روانشناسی غالباً محدود به جنبه‌های زیستی و رفتاری است، در حالی‌که فلسفه اسلامی هیجان را بخشی از حقیقت نفس و مرتبط با مسیر کمال وجودی انسان می‌داند. ازاین‌رو، تبیین پیوند میان این دو رویکرد می‌تواند افق جدیدی برای شکل‌گیری روانشناسی اسلامی ـ فلسفی فراهم آورد. سؤال اصلی این تحقیق آن است که ماهیت و غایت هیجان در روانشناسی چه تفاوت‌ها و شباهت‌هایی با حالات نفسانی در دیدگاه ملاصدرا دارد و آیا می‌توان تبیین روانشناسی را بر اساس مبانی فلسفی حکمت متعالیه نقد و تکمیل نمود؟ روش پژوهش مبتنی بر تحلیل محتوای فلسفی و مقایسۀ تطبیقی است؛ بدین معنا که متون اصلی صدرایی از جمله اسفار اربعه، المبدأ و المعاد و آثار روانشناسی معاصر همچون نظریه‌های داروین، جیمز ـ لانگه، لازاروس و گراس مورد مطالعه و تطبیق قرار گرفته‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد که هرچند مبانی هستی‌شناختی این دو رویکرد کاملاً متفاوت است ـ یکی مادی و تجربی، دیگری مجرد و وجودی ـ اما در کارکرد عملی، هر دو هیجانات را عامل تنظیم رفتار و سازگاری می‌دانند. در روانشناسی، غایت هیجان بقا و بهزیستی روانی است، اما در حکمت صدرایی، حالات نفسانی ابزار تعالی، تزکیه، و تقرب به حق تعالی تلقی می‌شوند. بر این اساس، می‌توان نتیجه گرفت که تبیین صدرایی از حالات نفسانی با افزودن بعد غایت‌شناختی و ماورایی، می‌تواند الگوی کامل‌تری برای فهم عمیق هیجانات انسانی و تلفیق معرفت فلسفی با روانشناسی فراهم آورد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| هیجان؛ فلسفه اسلامی؛ نفس؛ حالات نفسانی؛ کیفیات نفسانی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Comparative Study of the Concept of “Emotion” in Psychology and “Psychic States” According to Mulla Sadra | ||
| نویسندگان [English] | ||
| faezeh haghi1؛ Mansour Imanpoor2؛ Ramin Ramin Habibi-kaleybar3؛ Zahra Hosseini4 | ||
| 1Philosophy and Islamic Theology, Department of Islamic Studies, Shahid Madani University of Azerbaijan, Tabriz, Iran | ||
| 2Islamic Philosophy and Theology, Faculty of Theology, Tabriz, Iran, Shahid Madani University of Azerbaijan | ||
| 3Professor of Educational Sciences, Shahid Madani University of Azerbaijan, Tabriz, Iran | ||
| 4Islamic Philosophy and Theology, Faculty of Theology, Tabriz, Iran, Shahid Madani University of Azerbaijan | ||
| چکیده [English] | ||
| This study presents a comparative analysis between the concept of “emotion” in contemporary psychology and “psychic states” (ahwāl nafsāniyyah) within Mulla Sadra’s Transcendent Philosophy (al-hikmah al-muta‘āliyah). The necessity of this research stems from modern psychology’s tendency to limit emotional study to biological and behavioral dimensions, whereas Islamic philosophy views emotion as integral to the soul’s reality and linked to existential perfection. The primary objective is to elucidate the similarities and differences in the nature and purpose of emotions in both frameworks and to explore how Sadra’s philosophical foundations can critique and complete the psychological interpretation. The methodology involves philosophical content analysis and comparative study, examining Sadra’s primary sources, such as al-Asfār al-Arba‘ah, alongside major psychological theories from Darwin, James–Lange, Lazarus, and Gross. Findings indicate that despite differing ontological foundations—one empirical and material, the other immaterial and existential—both approaches consider emotions as mechanisms for behavioral regulation and adaptation. However, while the ultimate purpose in psychology is survival and psychological well-being, in Sadra’s philosophy, psychic states function as instruments for transcendence, purification, and nearness to the Divine. Consequently, the Sadrian interpretation, by introducing a teleological and metaphysical dimension, offers a more comprehensive model for a profound understanding of human emotions, thereby integrating philosophical insight with psychological science. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Emotion, Islamic Philosophy. Soul, Psychic States, Mental Qualities | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 116 |
||