پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 32 |
| تعداد شماره‌ها | 600 |
| تعداد مقالات | 5,851 |
| تعداد مشاهده مقاله | 8,830,422 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 6,469,340 |
عقلانیت دینی و امکان گفت‌وگوی بین‌الادیانی: تحلیل تطبیقی دیدگاه‌های ابن‌سینا و پل تیلیش | ||
| کاوش‌های فلسفه و دین | ||
| مقاله 12، دوره 5، شماره 2 - شماره پیاپی 10، آبان 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی اصیل (Original Article) | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22080/jepr.2026.30924.1316 | ||
| نویسنده | ||
| جلیل جلیلی* | ||
| دانشگاه فرهنگیان پردیس علامه امینی تبریز | ||
| تاریخ دریافت: 05 دی 1404، تاریخ بازنگری: 10 تیر 1405، تاریخ پذیرش: 04 آبان 1405 | ||
| چکیده | ||
| مسئله نسبت عقل و ایمان و نقش آن در امکان گفت‌وگوی بین‌الادیانی، از مهم‌ترین مباحث فلسفه دین معاصر است. پرسش اصلی این پژوهش آن است که عقلانیت دینی در اندیشه ابن‌سینا و پل تیلیش بر چه مبانی معرفت‌شناختی و وجودشناختی استوار است و این مبانی چه تأثیری بر تبیین امکان گفت‌وگوی میان ادیان دارند. پژوهش حاضر با روش توصیفی ـ تحلیلی و رویکرد تطبیقی، مؤلفه‌های اصلی عقلانیت دینی را در آثار این دو متفکر بررسی و مقایسه کرده است. یافته‌های پژوهش نشان می‌دهد که ابن‌سینا عقلانیت دینی را بر هماهنگی عقل و وحی، حجیت برهان و قابلیت عقل در کشف حقایق کلی مبتنی می‌سازد و از این رهگذر، امکان گفت‌وگوی دینی را بر پایه اشتراکات عقلی و مبانی مشترک هستی‌شناختی تبیین می‌کند. در مقابل، تیلیش با تأکید بر تجربه وجودی ایمان، زبان نمادین دین و مفهوم «نگرانی نهایی»، عقلانیت دینی را در چارچوب فهم تفسیری و معنابخش از تجربه دینی صورت‌بندی می‌کند و زمینه گفت‌وگو را در افق تجربه‌های مشترک انسانی و ساختارهای نمادین معنا جست‌وجو می‌نماید. نتیجه پژوهش نشان می‌دهد که اختلاف این دو دیدگاه نه در اصل عقلانی‌بودن دین، بلکه در مبنای عقلانیت دینی است؛ به‌گونه‌ای که ابن‌سینا از الگوی عقلانیت برهانی ـ معرفتی و تیلیش از الگوی عقلانیت وجودی ـ تفسیری دفاع می‌کند. بر این اساس، امکان گفت‌وگوی بین‌الادیانی را می‌توان در تلفیق دو سطح «فهم عقلانی حقیقت» و «فهم وجودی معنا» تبیین کرد؛ تلفیقی که ضمن حفظ هویت‌های دینی، مبنایی نظری برای فهم متقابل و ارتباط میان سنت‌های دینی مختلف فراهم می‌آورد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| عقلانیت دینی؛ گفت‌وگوی بین‌الادیانی؛ ابن‌سینا؛ پل تیلیش؛ فلسفه دین تطبیقی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| Religious Rationality and the Possibility of Interreligious Dialogue:A Comparative Analysis of the Views of Avicenna and Paul Tillich | ||
| چکیده [English] | ||
| The relationship between reason and faith, and its implications for interreligious dialogue, is a central concern in contemporary philosophy of religion. This study asks: on what epistemological and ontological foundations is religious rationality constructed in the thought of Avicenna and Paul Tillich, and how do these foundations shape the possibility of interfaith dialogue? Using a descriptive–analytical and comparative method, the study examines the key components of religious rationality in their works. The findings show that Avicenna grounds religious rationality in the harmony between reason and revelation, the authority of demonstrative reasoning, and the capacity of intellect to apprehend universal truths. Within this framework, interreligious dialogue becomes possible on the basis of shared rational principles and common ontological assumptions. In contrast, Tillich situates religious rationality within an existential and interpretive horizon, emphasizing lived faith, symbolic religious language, and the notion of “ultimate concern.” Dialogue, in this view, emerges from shared human existential conditions and symbolic structures of meaning. The study concludes that the divergence between these thinkers does not concern the rationality of religion itself, but rather its foundational basis. Avicenna represents a demonstrative–epistemic model of rationality, while Tillich advances an existential–hermeneutic one. Interreligious dialogue, therefore, can be understood through the integration of two levels: rational comprehension of truth and existential interpretation of meaning. This dual framework preserves religious identities while offering a coherent theoretical basis for mutual understanding across traditions. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Religious Rationality, Interreligious Dialogue, Avicenna, Paul Tillich, Comparative Philosophy of Religion | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 1 |
||