پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 32 |
| تعداد شماره‌ها | 602 |
| تعداد مقالات | 5,873 |
| تعداد مشاهده مقاله | 8,863,625 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 6,505,401 |
مرور نظام‌مند مطالعات اجتماعی ریزگردها در ایران (1394-1404) | ||
| جامعه و محیط زیست | ||
| مقالات آماده انتشار، پذیرفته شده، انتشار آنلاین از تاریخ 12 آبان 1405 | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22080/jsn.2026.32915.1176 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد امیرپناهی* 1؛ محسن گوهری1؛ دیوید لورانت دنس2؛ بنفشه آقایی ابیانه3 | ||
| 1دانشکده علوم اجتماعی دانشگاه علامه طباطبایی | ||
| 2مجارستان ،بوداپست ،لوراند اوتووش دانشگاه ،اجتماعی علوم دانشکده ،ساواریا دانشگاه مرکز ،ساواریا بازرگانی اقتصاد | ||
| 3گروه جامعه‌شناسی و جرم‌شناسی، دانشگاه ایالتی آرکانزاس، آمریکا | ||
| تاریخ دریافت: 06 مهر 1405، تاریخ بازنگری: 22 مهر 1405، تاریخ پذیرش: 12 آبان 1405 | ||
| چکیده | ||
| ریزگردها در ایران از مخاطره‌ای محیط‌زیستی به بحرانی اجتماعی ـ بوم‌شناختی تبدیل شده‌اند که پیامدهای آن ابعاد سلامت، اقتصاد، معیشت، روابط اجتماعی و حکمرانی را دربرمی‌گیرد. باوجود گسترش پژوهش‌ها، تصویری نظام‌مند از روندهای موضوعی، روش‌شناختی و نظری مطالعات اجتماعی ریزگردها در ایران شکل نگرفته است. پژوهش حاضر با هدف شناسایی و سنتز انتقادی این مطالعات، آثار منتشرشده در بازه زمانی ۱۳۹۴ تا ۱۴۰۴ را بررسی می‌کند. فرایند شناسایی، غربالگری و انتخاب مطالعات بر اساس دستورالعمل PRISMA 2020 انجام شد. از میان ۱۴۰ اثر شناسایی‌شده، ۳۴ مطالعه برای تحلیل نهایی انتخاب شدند و با استفاده از سنتز تماتیک مبتنی بر چارچوب توماس و هاردن تحلیل شدند. یافته‌ها در شش محور پیامدهای سلامت، خسارت‌های اقتصادی و معیشتی، ضعف حکمرانی و مدیریت، تحولات اجتماعی و سرمایه اجتماعی، ابعاد حقوقی و امنیتی و راهبردهای سازگاری و تاب‌آوری سازمان‌دهی شدند. تمرکز جغرافیایی مطالعات بر خوزستان، تنوع روش‌های پژوهش و محدودیت کاربرد چارچوب‌های نظری منسجم از ویژگی‌های اصلی این ادبیات بود. برای تفسیر یافته‌ها، از رویکرد جامعه مخاطره‌آمیز بک، عدالت محیط‌زیستی شلوسبرگ و تاب‌آوری اجتماعی ـ بوم‌شناختی فولکه به‌عنوان چارچوب‌های حساس‌کننده استفاده شد. سنتز نظری، پیوند میان تولید و توزیع مخاطرات، نابرابری در مواجهه با پیامدها و ظرفیت‌های سازگاری را برجسته کرد و زمینه طرح مفهوم «شکاف تاب‌آوری» را فراهم آورد که ناظر بر ناهمخوانی احتمالی میان ظرفیت سازگاری گروه‌های متأثر و توان نهادی برای کاهش مخاطره و حمایت پایدار است. تقویت مطالعات چندسطحی و چارچوب‌های نظری منسجم می‌تواند به توسعه دانش جامعه‌شناختی و تدوین سیاست‌های محیط‌زیستی متناسب با ابعاد اجتماعی بحران کمک کند. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| ریزگردها؛ مرور نظام‌مند؛ بحران اجتماعی ـ بوم‌شناختی؛ تاب‌آوری اجتماعی؛ حکمرانی محیط‌زیستی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| A Systematic Review of Social Studies on Dust Storms in Iran (2015–2026) | ||
| نویسندگان [English] | ||
| Mohammad Amirpanahi1؛ Mohsen Gohari1؛ David Lorant Dened2؛ Banafsheh Aghayeeabianeh3 | ||
| 1department of social sciences , faculty of social sciences , allameh tabatabai university .Tehran. Iran | ||
| 2Savaria Department of Business Economics, Savaria University Centre, Faculty of Social Sciences, Eötvös Loránd University, Budapest. | ||
| 3Department of Sociology and Criminology, Arkansas State University, USA. | ||
| چکیده [English] | ||
| Dust storms in Iran have evolved from an environmental hazard into a socio-ecological crisis affecting health, livelihoods, social relations, and governance. Despite growing research, a systematic account of thematic, methodological, and theoretical trends in social studies of dust storms in Iran remains lacking. This study critically synthesizes publications from 2015 to 2025 (1394–1404 in the Iranian calendar). Study identification, screening, and selection followed PRISMA 2020 guidelines. Of 140 records identified, 34 studies were selected for final analysis using Thomas and Harden’s thematic synthesis approach. Findings were organized into six domains: health impacts; economic and livelihood losses; governance and management shortcomings; social change and social capital; legal and security dimensions; and adaptation and resilience strategies. The literature is characterized by geographical concentration in Khuzestan Province, methodological diversity, and limited use of coherent theoretical frameworks. Beck’s risk society approach, Schlosberg’s environmental justice framework, and Folke’s social-ecological resilience perspective served as sensitizing frameworks for interpreting the findings. The synthesis highlights the interplay between risk production and distribution, inequalities in exposure to consequences, and institutional and social adaptive capacities. It also provides a basis for proposing a “resilience gap,” referring to a potential mismatch between affected groups’ adaptive capacities and structural and institutional capacities to reduce risks and provide sustained support. Strengthening multilevel research and developing coherent theoretical frameworks could advance sociological knowledge and inform environmental policies that better address the social dimensions of this crisis. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Dust Storms, Systematic Review, Socio-Ecological Crisis, Social Resilience, Environmental Governance | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 0 |
||