پیوندهای مفید
آمار
| تعداد نشریات | 32 |
| تعداد شماره‌ها | 592 |
| تعداد مقالات | 5,809 |
| تعداد مشاهده مقاله | 8,765,112 |
| تعداد دریافت فایل اصل مقاله | 6,418,004 |
ارزیابی نقدهای معرفت‌شناختی و روشی علامه مجلسی بر فلسفه اسلامی: بررسی چهار محور بنیادین | ||
| کاوش‌های فلسفه و دین | ||
| دوره 5، شماره 1 - شماره پیاپی 9، خرداد 1405، صفحه 167-184 اصل مقاله (428.13 K) | ||
| نوع مقاله: مقاله پژوهشی اصیل (Original Article) | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22080/jepr.2026.30942.1317 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد مهدوی* 1؛ محمد عظیمی2؛ مهدی منزه3 | ||
| 1دانشیار گروه معارف اسلامی دانشگاه تبریز | ||
| 2استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه تبریز، دانشکده الهیات و علوم اسلامی، تبریز، ایران، | ||
| 3استادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه تبریز، دانشکده الهیات و علوم اسلامی، تبریز، ایران | ||
| تاریخ دریافت: 07 دی 1404، تاریخ بازنگری: 18 اسفند 1404، تاریخ پذیرش: 20 اردیبهشت 1405 | ||
| چکیده | ||
| این پژوهش با هدف تحلیل انتقادی دیدگاه‌های علامه محمدباقر مجلسی درباره فلسفه اسلامی انجام شده است. داده‌های تحقیق شامل منابع دست اول همچون بحارالأنوار، رسائل علامه مجلسی و متون فلسفی مسلمانان مانند آثار ابن‌سینا، سهروردی و ملاصدرا و همچنین منابع ثانوی پژوهشگران معاصر در فلسفه اسلامی، تاریخ علم و کلام شیعی می‌باشد. روش جمع‌آوری داده‌ها مبتنی بر مرور نظام‌مند متون و استخراج محورهای انتقادی مجلسی و روش پردازش داده‌ها بر اساس تحلیل تطبیقی و استدلال نقادانه بوده است. یافته های تحقیق نشان می‌دهد که محورهای اصلی نقد مجلسی عبارت‌اند از خاستگاه غیر وحیانی فلسفه، ادعای استقلال عقل از وحی، روش تأویل فلسفی و اختلاف میان مکاتب فلسفی. تحلیل تطبیقی نشان می‌دهد فلاسفه اسلامی عقل را نه در تقابل با وحی بلکه در امتداد آن می‌دانستند و تأویل فلسفی را در چارچوب قواعد عقل و نصّ برای فهم ژرف‌تر دین به‌کار می‌بردند. بررسی دیدگاه مجلسی در بستر اجتماعی و فکری عصر صفوی نیز بیانگر تلاش او برای صیانت از مرجعیت وحی و جلوگیری از انحراف فهم دینی است. این پژوهش نشان می‌دهد نقدهای علامه مجلسی، هرچند از منظر روش‌شناسی فلسفی کامل نیست، اما نقش مهمی در حفاظت از مبانی معرفت دینی و شکل‌دهی گفت‌وگو میان عقل و نقل در سنت اسلامی دارد. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| علامه مجلسی؛ فلسفه اسلامی؛ تأویل فلسفی؛ نقد فلسفه؛ تحلیل تطبیقی | ||
| عنوان مقاله [English] | ||
| An Evaluation of Allameh Majlesi’s Epistemological and Methodological Critiques of Islamic Philosophy: An Examination of Four Fundamental Axes | ||
| نویسندگان [English] | ||
| mohammad azimi2؛ mahdi monazzah3؛ | ||
| 2Assistant Professor, Department of Islamic Studies, University of Tabriz, Faculty of Theology and Islamic Sciences, Tabriz, Iran | ||
| 3Assistant Professor, Department of Islamic Studies, University of Tabriz, Faculty of Theology and Islamic Sciences, Tabriz, Iran | ||
| چکیده [English] | ||
| This study aims to provide a critical analysis of Allameh Mohammad Baqer Majlesi’s views on Islamic philosophy. The research data consist of primary sources such as Bihār al-Anwār, the treatises of Allameh Majlesi, and the philosophical texts of Muslim philosophers, including the works of Ibn Sīnā (Avicenna), Suhrawardī, and Mullā Ṣadrā, as well as secondary sources by contemporary scholars in Islamic philosophy, the history of science, and Shiʿi theology. Data collection was based on a systematic review of texts and the extraction of Majlesi’s critical axes, while data analysis was conducted through comparative analysis and critical reasoning. The findings indicate that the main axes of Majlesi’s critique include the non-revelatory origins of philosophy, the claim of the independence of reason from revelation, the method of philosophical interpretation (taʾwīl), and the disagreements among philosophical schools. Comparative analysis shows that Islamic philosophers regarded reason not as opposed to revelation but as complementary to it, and employed philosophical interpretation within the framework of rational and textual principles in order to achieve a deeper understanding of religion. Examining Majlesi’s views within the social and intellectual context of the Safavid era also reveals his effort to safeguard the authority of revelation and to prevent deviations in religious understanding. This study demonstrates that although Allameh Majlesi’s critiques are not fully developed from the standpoint of philosophical methodology, they nevertheless play an important role in preserving the foundations of religious epistemology and in shaping the dialogue between reason and revelation within the Islamic tradition. | ||
| کلیدواژه‌ها [English] | ||
| Allameh Majlesi, Islamic philosophy, philosophical interpretation (taʾwīl), critique of philosophy, comparative analysis | ||
|
سایر فایل های مرتبط با مقاله
|
||
| مراجع | ||
|
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، (1326ق)، تسع رسائل فی الحکمة و الطبیعیات، قاهره، دارالعرب.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، (1379)، النجاة من الغرق فی بحر الضلالات تصحیح محمدتقی دانش‌پژوه، تهران، دانشگاه تهران.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، (1400)، رسائل ابن‌سینا، قم، انتشارات بیدار.
ابن‌سینا، حسین بن عبدالله، (1404)، الشفاء، الطبیعیات: النفس، با مقدمه ابراهیم مدکور؛ تحقیق جورج قنواتی و سعید زائد، قم، مکتبة آیت‌الله العظمی المرعشی النجفی.
ابن‌سینا، حسین بن عبد الله، (1375)، الإشارات و التنبیهات، قم، نشر البلاغة.
آشتیانی، سید جلال‌الدین، (1378)، نقدی بر تهافت الفلاسفه غزالی، قم: مرکز انتشارات دفتر تبلیغات اسلامی.
اصفهانی، میرزا مهدی، (بیتا)، ابواب الهدی فی بیان طریق الهدایة الإلهیة و مخالفته مع العلوم الیونانیة، مشهد، بی‌نا.
بادامچی، نفیسه و شجاعی، مالک، (1399)، ماهیت فلسفه سینوی به چهار روایت معاصر، مجله پژوهش‌های فلسفی دانشگاه تبریز، 33، زمستان، ص209-229.
بهشتی، احمد، (1386)، تجرید شرح نمط هفتم از کتاب الإشارات و التنبیهات، قم، بوستان کتاب.
پوشیان جویباری، عارفه و خادمی، عین‌الله (1396)، چیستی و کارکردهای عقل قدسی از منظر ابن‌سینا، پژوهش‌های فلسفی دانشگاه تبریز، ص61-89.
حسن‌پور، قاسم، (1401)، خوانشی نو از فلسفه فارابی؛ گسست بنیادین معرفتی از سنت یونانی، تهران، انتشارات نقد فرهنگ.
حسن‌پور، قاسم، (1391)، فارابی و تأسیس فلسفه اسلامی، تهران، بنیاد حکمت اسلامی.
حسن‌زاده آملی، حسن، (1417ق)، النفس من کتاب الشفاء، قم، مرکز الإعلام الإسلامی.
درگاه‌زاده، محمد و مهدوی، محمد، (1401)، نقش قوه خیال در تبیین وحی از دیدگاه ابن‌سینا و ملاصدرا، فصلنامه پژوهش‌های فلسفی دانشگاه تبریز، 38، بهار.
شبیری زنجانی، سید موسی، (بیتا)، جرعه‌ای از دریا، قم، مؤسسه کتاب شناسی شیعه.
صدرالمتألهین شیرازی، محمد، (بیتا)، الأسفار الأربعة (ج۹)، قم، مکتبة النور.
طباطبایی، سید محمدحسین، (1385)، شیعه در اسلام، قم، اسلامیه.
طباطبایی، سید محمدحسین، (1390)، اصول فلسفه و روش رئالیسم (پاورقی و مقدمه: مرتضی مطهری)، تهران، نشر صدرا.
عبودیت، علی، (1382)، فلسفه اسلامی و تأثیرپذیری از فرهنگ اسلامی، فصلنامه معرفت فلسفی، شماره 1، ص27-42.
عظیمی، محمد، (1396)، جایگاه عقل در روش‌شناسی کلامی علامه مجلسی، فصلنامه تحقیقات کلامی، شماره19، ص 25-42.
عظیمی، محمد، (1400)، راز پنهان؛ روش‌شناسی کلامی علامه مجلسی، قم، نشر ادیان.
عظیمی، محمد، (1400)، رویکردشناسی علامه مجلسی در قبال معارف بشری: فلسفه، عرفان و اصول فقه، فصلنامه دین‌پژوهی و کارآمدی، شماره 1، ص107-120.
عظیمی، محمد، و محمد غفوری‌نژاد، (1395)، نظریه تأویل ظواهر دینی نزد محمدباقر مجلسی، فصلنامه شیعه‌پژوهی، شماره6، ص27-42.
غزالی، ابوحامد، (بیتا)، تهافت الفلاسفة، بی‌جا، شمس تبریزی.
فارابی، محمد بن محمد، (1405ق)، الجمع بین رأیی الحکیمین، تهران، مکتبة الزهراء.
کردفیروزجانی، یار‌علی ، (1386)، نوآوری‌های فلسفه اسلامی: در قلمرو مابعدالطبیعه به روایت ابن‌سینا، قم، مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
کندی، یعقوب بن اسحاق، (1369ق)، رسائل الفلسفیة (تحقیق محمد عبدالهادی ابوریده)، قاهره، دارالفکر العربی.
مجلسی، محمدباقر، (1403ق)، بحارالأنوار، بیروت، دار احیاء التراث العربی.
مجلسی، محمدباقر، (1311ق)، رساله أجوبة ملا محمد باقر به ملا خلیل، تهران، انتشارات فطرت.
مجلسی، محمدباقر، (1390)، اعتقادات علامه مجلسی، اصفهان، مرکز تحقیقات رایانه‌ای قائمیه.
مجلسی، محمدباقر، (1404ق)، مرآة العقول فی شرح أخبار آل الرسول (چاپ دوم)، تهران، بی‌نا.
محمودکلایه، زهرا و سعیدی‌مهر، محمد، (1390)، تبیین عقلانی وحی از نظر ابن‌سینا، دو فصلنامه حکمت سینوی (مشکوة النور)، شماره 17.
مطهری، مرتضی، (1390)، پاورقی‌ها و مقدمه‌ها، در: طباطبایی، سیدمحمدحسین، اصول فلسفه و روش رئالیسم، تهران، نشر صدرا. | ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 137 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 72 |
||
